• O nas ikona
  • Miniatura konspektu
    Aleksandra Drzazga

    Tadeusz Różewicz, "Przepaść” , czyli przepis na empatię

    Zajęcia dotyczą tematu empatii wobec innych osób. Punktem wyjścia do rozważań nad tym zagadnieniem jest utwór Tadeusza Różewicza "Przepaść", który pokazuje fomy i znaczenie pojęcia empatia. Scenariusz zajęć w dalszej części pozwala zastanowic się, w jakich sytuacjach w życiu codziennym warto być empatycznym dla osób w naszym otoczeniu.

    Grupa wiekowa Wiek 10-13 lat
    Rodzaj zajęć język polski, etyka / filozofia, godzina wychowawcza
    Miejsce sala lekcyjna
    Czas 90 minut
    Cel zajęć
    • zapoznanie uczniów z umiejętnościami, które budują empatię – rozwijanie u uczniów umiejętności uważnego słuchania, komunikacji i wymiany opinii,
    • analiza tekstu literackiego oraz umiejętność mówienia o nim z wykorzystaniem potrzebnej terminologii,
    • rozwijanie zdolności dostrzegania wartości ważnych dla człowieka i kierowania się tymi wartościami w życiu.
    Metody pracy gry i zabawy teatralne

    Przygotowanie do zajęć

    Środki dydaktyczne

    Materiały do rozgrzewki: okulary z różnym kolorami szkiełek, okulary ochronne dla malarzy z pomalowanymi pisakami szkiełkami, luneta, lupa, kolorowa folia, butelka plastikowa z wodą itp. [przeczytaj przebieg rozgrzewki i wymyśl więcej materiałów].
    Kartki, przybory do pisania i pisaki, wiersz "Przepaść” Tadeusza Różewicza.

    Przebieg zajęć

    diamond icon
    diamond icon

    1. Część I 30 min.

    Możesz porozmawiać z nauczycielem plastyki i poprosić go o wprowadzenie terminu PERSPEKTYWA na zajęciach. Opowiedz mu o przebiegu lekcji i poproś o przygotowanie uczniów do pracy z różnymi rodzajami perspektywy.

     

    Rozgrzewka 

    1. Poproś, aby uczniowie połączyli się w grupy trzyosobowe. Przygotuj pudełko, w którym znajdą się różne przybory do patrzenia: okulary z różnym kolorami szkiełek, luneta, lupa, kolorowa folia, butelka z wodą... Rozdaj każdej grupie dwie małe kartki papieru i długopis do zapisywania spostrzeżeń. Poproś każdą grupę, aby jej wysłannik wyciągnął z pudełka przedmiot. Następnie niech każda ekipa wybierze w klasie fragment przestrzeni, któremu będzie się przyglądać za pomocą wylosowanego przedmiotu. Powiedz uczniom, aby przygadali się temu miejscu z bliska, z daleka, z dołu... Poproś uczniów, żeby porozmawiali w grupie o swoich spostrzeżeniach i zapisali je.

    2. Następnie poproś, aby zespoły wymieniły się przedmiotem z inną grupą i tym razem przyglądali wybranemu wcześniej fragmentowi rzeczywistości, ale przez nowy przedmiot.

    3. Poproś, aby uczniowie spotkali się w grupach, które dokonały wymiany, i wymienili się spostrzeżeniami dotyczącymi obserwacji.

    Na forum

    Spytaj uczniów, co wydarzyło się w poprzednim ćwiczeniu. Jakich umiejętności musieli użyć? Jak nazwaliby zmianę sposobu patrzenia? Kiedy przydaje nam się umiejętność zmiany sposobu patrzenia? W jakich sytuacjach przydaje się umiejętność przyjęcia innej perspektywy?

    Głosowanie ciałem

    1. Naklej na podłodze w klasie linię z taśmy malarskiej i wyznacz stronę z TAK, NIE oraz linię NIE WIEM. Możesz to zrobić, kładąc na podłodze kartki z zapisanymi słowami i oznaczając w ten sposób przestrzeń.

    2. Następnie poproś uczniów, by udzielili odpowiedzi na zadane przez Ciebie pytanie, stając w wybranym przez siebie miejscu.
    Pytanie: czy możemy się wczuć w emocje innej osoby?

    Daj chwilę na zajęcie miejsc w przestrzeni. Zaproś chętne osoby, aby uzasadniły swój wybór.

    3. Zapisz na tablicy słowo EMPATIA. Jeśli pojawiło się wcześniej w wypowiedziach uczniów, możesz do tego nawiązać. Wyjaśnij, że empatią nazywamy umiejętność zrozumienia i wczucia się w sytuację i emocje innego człowieka. Powiedz uczniom, że dziś będziecie zajmować się tym tematem. 

    2. Część II 20 min.

     Pierwsza lektura tekstu 

    1. Poproś uczniów, by dobrali się dwójki i poproś ich o przeczytanie indywidualnie tekstu Tadeusza Różewicza "Przepaść” .

    2. Zapytaj uczniów, w jaki sposób zostało opisane przez poetę przejście dla pieszych. Jakie sformułowania zaskakują w kontekście opisu tego miejsca?

    W razie potrzeby wskaż na wyrażenia z wiersza: "Stawia stopę na PRZEPAŚCIĄ krawężnika”, "przez OTCHŁAŃ ulicy na drugi brzeg”, "rozstępują się STRASZLIWE CIEMNOŚCI nagromadzone nad światem”.

    Wyjaśnij, że użyty tu środek poetycki to HIPERBOLA – czyli wyolbrzymienie. Zapytaj, jaki ich zdaniem jest cel używania takiego środka poetycki. Jaki wywołuje on efekt w odbiorcy?

    Druga lektura tekstu

    Poproś uczniów, aby jeszcze raz przeczytali wiersz i porozmawiali w parach, o czym dla nich jest ten wiersz.

    Wyświetl na ekranie lub daj każdej dwójce karteczki z następującymi pytaniami i poproś, aby wspólnie zastanowili się nad odpowiedziami:

    • Co zrobił chłopiec? Skąd wiedział, że ma pomóc staruszce?
    • W którym momencie zauważył staruszkę?
    • Dlaczego staruszka rozglądała się bojaźliwie pomimo tego, że nie było żadnego samochodu?
    • Dlaczego staruszka potrzebowała jego pomocy?
    • Jakie emocje mógł czuć chłopiec? Jakie staruszka?

    Poproś, aby uczniowie zastanowili się co czuła staruszka i chłopiec i wypisali emocje, które ich zdaniem pojawiają się w wierszu?

    Podsumowanie wrażeń z lektury

    Zbierz w rozmowie zapisane spostrzeżenia uczniów z lektury wiersza. Następnie rozdaj każdej parze karteczkę z następującymi stwierdzeniami określającymi człowieka empatycznego: 

    • uważnie słucha drugiej osoby,
    • nie porównuje cudzych uczuć ze swoimi uczuciami,
    • nie ocenia,
    • nie doradza rozwiązań, gdy ktoś o to nie prosi i jak spytać czy ktoś potrzebuje pomocy,
    • potrafi zrozumieć drugą osobę i wczuć się w jej sytuację.

    Poproś uczniów, aby zastanowili się, czy zachowanie chłopca to przykład empatii? Które z powyższych określeń odnajdują w zachowaniu chłopca?

     

    3. Podsumowanie 40 min.

    Działanie w grupach

    1. Poproś, aby następnie połączyli się w zespoły sześciosobowe i wspólnie wybrali jedną sytuację z życia codziennego [np. w domu, w szkole, w miejscach publicznych itd.], w których mogą być potrzebne empatyczne umiejętności. Kiedy grupy będą gotowe poleć, by wszyscy członkowie zespołu wcieli się w uczestników tej sytuacji.

    2. Powiedz uczniom, że za chwilę będziecie prezentować wybrane przez grupy sytuację. Wyjaśnij, że każda prezentacja będzie się składała z dwóch etapów.

    Etap 1: Najpierw swoimi działaniami zespół pokazuje, o jaką sytuację, miejsce chodzi. Niech każda osoba wykonuje działania charakterystyczne dla swojej postaci w danej sytuacji, miejscu.

    Etap 2: Następnie wszyscy aktorzy zatrzymują się i po kolei wypowiadają komentarz do sytuacji – co każda osoba mogłaby powiedzieć o tej sytuacji ze swojej perspektywy, jak postrzega dane wydarzenie i działanie innych osób.

    Wyjaśnij, że postaci nie muszą się zachowywać empatycznie wobec innych – możecie też przedstawić sytuacje będące przykładem braku empatii.

    3. Po każdym pokazie omów z uczniami, które z zachowań i słów były przejawem empatii i dlaczego – a które wskazywały na jej brak. Zastanówcie się, dlaczego niektóre postaci nie wykazywały się empatią i jak mogłyby to zmienić. Możecie też zastanowić się, co konkretnie, jakie zachowanie/działanie było przejawem empatii. Mogą wam w tym pomóc cechy człowieka empatycznego z podsumowania lektury wiersza.

    Zobacz też

    diamond icon
    diamond icon
    ikona https://zpe.gov.pl/a/przepasc---tadeusz-rozewicz/D15nl2PUH

    O autorach

    diamond icon
    diamond icon

    Aleksandra Drzazga

    Nauczycielka w ZSOT w Lublińcu, reżyserka teatru dzieci i młodzieży (dyplom we wrocławskiej filii Akademii Sztuk Teatralnych), edukatorka teatralna. Przez 14 lat prowadziła autorskie zajęcia wychowanie do twórczości-teatr jako część projektu Klasy Aktywności Twórczej w publicznej szkole w Bytomiu. Autorka artykułów z zakresu edukacji kulturowej. Prowadzi własny projekt "Teatr. Szkoła", czyli warsztaty z pedagogiki teatru dla klas z bytomskich szkół podstawowych w Bytomskim Centrum Kultury. Prowadzi warsztaty dla nauczycieli z zakresu pedagogiki teatru, edukacji teatralnej i kulturalnej. Obecnie wspiera nauczycieli w realizacji projektów edukacyjno-kulturalnych w Bytomskim Programie Edukacji Kulturalnej POKŁADY KULTURY.

    avatar

    Podobne konspekty

    diamond icon
    diamond icon