Konspekt zajęć

Kim są ludożercy? ("List do ludożerców" Tadeusza Różewicza)

lekcja
Wiek 10-13 lat
25.09.2020 autor: Aleksandra Drzazga

tagi

język polski, emocje, poezja, retoryka, list otwarty

czas

90min

Zajęcia przeznaczone na analizę utworu Tadeusza Różewicza "List do ludożerców". Uczniowie zestawiają swoje wyobrażenia na temat figury ludożercy z wizją zaproponowaną w wierszu. W drugiej części zajęć sami podejmują próbę stworzenia listu otwartego, w którym zabiorą głos w wybranej przez siebie sprawie.

cele zajęć

  • praca z tekstem poetyckim i formą listu otwartego;
  • umiejętność konstruowania wypowiedzi zgodnie z zadami retoryki i kultury słowa;
  • wspólny namysł nad negatywnymi postawami ludzi we współczesnym świecie.

Metody pracy

praca z tekstem, poster, mapa myśli, improwizacje ruchowe, ćwiczenia plastyczne

Przygotowanie do zajęć

środki dydaktyczne

Kartki A3 lub A4 (po jednej dla każdego ucznia), przybory plastyczne (kredki, flamastry, kolorowe długopisy itp.).

aranżacja przestrzeni

Przestrzeń umożliwiająca pracę w parach w pierwszej części zajeć i pracę w grupach w drugiej części.

zadanie dla ucznia

dodatkowy opis

przebieg zajęć

1

Wprowadzenie

Poproś uczniów, aby dobrali się w pary. Zapowiedz, że tematem dzisiejszych zajęć będą... ludożercy. Poproś, aby każdy zastanowił się nad swoimi skojarzeniami z tym słowem i przedstawił ludożercę: niech przybierze odpowiednią pozycję ciała, minę, gest, który może wykonywać ludożerca, dźwięki, które może wydawać. Niech uczniowie w parach zaprezentują sobie nawzajem wymyśloną postać.

Następnie zaproś uczniów do rozmowy o tym, co pojawiło się w ich wyobrażeniach? Co dominuje?

5 min
2

Czytanie wiersza

Poproś pary o przeczytanie wiersza. Niech duety porozmawiają o tekście. Kim są przedstawieni w nim ludożercy? Jak nakreślony tam obraz ma się do ich wcześniejszych wizji – w czym jest podobny, w czym różny?

 

Ta sekwencja ma na celu przyjrzenie się pierwszym skojarzeniom (także popkulturowym), które łączą się ze słowem ‘ludożerca’ i zestawienie tego obrazu z wizją zaproponowaną przez Różewicza – dzięki temu uczniowie mogą zwrócić uwagę na grę, która autor podejmuje z figurą ludożercy w swoim tekście.

 

5 min
3

Co kieruje ludożercami?

1. Rozdaj uczestnikom kartki i przybory. Powiedz, że pracę plastyczną każdy wykona samodzielnie.

2. Poproś, aby uczniowie przyjrzeli się sytuacjom przedstawionym w wierszu i zastanowili się, nad emocjami ludożerców. Powiedz, żeby stworzyli mapę tych emocji – niech zapiszą ich nazwy i spróbują w graficznej formie oddać ich specyfikę (krojem czcionki, kolorem, wielkością liter itp.). Po wykonaniu rysunków, uczniowie pokazują je sobie w parach, w których pracowali wcześniej i rozmawiają o nich.

3. Zastanówcie się wspólnie, co kieruje ludożercami opisanymi w tekście i wspólnie odpowiedzcie na pytanie, kim jest ludożerca według podmiotu lirycznego?

 

15 min
4

List otwarty

Następnie poproś chętną osobę o przeczytanie wiersza na głos. Porozmawiajcie o formie wiersza. Zastanówcie się, jakie elementy świadczą o tym, że ma on formę listu? Co to znaczy, że jest to list otwarty? Możesz podać uczniom cechy listu otwartego i zaprosić do sprawdzenia, czy można je odnaleźć w wierszu.

Cechy listu otwartego:

- pismo adresowane do jakiejś osoby lub grupy osób, ale podane do wiadomości publicznej;

- nadawcą listu otwartego może być jedna osoba lub grupa osób;

- celem listu jest zwrócenie uwagi odbiorców na opisywaną sprawę i wywołanie reakcji (może to być np. sprzeciw, protest, poparcie lub podjęcie określonych działań itp.).

 

Wymieńcie się spostrzeżeniami.

10 min
5

Ludożercy wokół nas - podsumowanie

Poproś uczestników, aby dobrali się w grupy czteroosobowe. Niech w zespołach zastanowią się nad tym, jakich postaw i zachowań nie cenią we współczesnym świecie. Kiedy ludzie stają się dla siebie nawzajem ludożercami? Niech każda osoba w grupie podzieli się swoją perspektywą. Daj chwilę na tę rozmowę.

Na tym etapie możesz zaprosić uczniów do podzielenia się wnioskami z rozmowy na forum i zakończyć pracę wokół wiersza lub rozwijać zagadnienie na kolejnych zajęciach.

 

10 min
6

Ludożercy wokół nas (część opcjonalna)

1. Poleć uczniom, aby pracowali w zespołach, w których rozmawiali na koniec pierwszej części zajęć. Poproś, aby każda grupa zdecydowała, który z poruszanych tematów jest według niej najważniejszy – na co chcieliby zwrócić uwagę opinii publicznej, poddać szerszej debacie społecznej. Zaznacz, że będą pracować nad tym tematem w dalszej części zajęć.

 

2. Powiedz uczestnikom, że teraz ich zadaniem będzie napisanie listu otwartego, w którym poruszą ten ważny dla nich temat. Będą nad nim pracować w trzech etapach opartych na retorycznych regułach stworzonych przez Kwintyliana – rzymskiego nauczyciela retoryki:

  1. INVENTIO – zgromadzenie materiału;
  2. DISPOSITO – skomponowanie materiału;
  3. ELOCUTIO – nadanie odpowiedniej formy stylistycznej.

 

Szczegółowe instrukcje do pracy na poszczególnych etapach:

Inventio – zadaniem uczniów jest zgromadzenie jak największej liczby argumentów, wiadomości, ciekawych przykładów, danych dotyczących wybranego przez nich tematu. Pozwól korzystać z komórek/internetu w celu poszukiwania materiału na wybrany temat. Na tym etapie poproś uczestników o robienie luźnych notatek lub map myśli.

Dispositio – zadaniem uczniów jest przyjrzenie się zgromadzonemu materiałowi i zastanowienie się, które elementy chcą włączyć do swojej wypowiedzi. Finał stanowi stworzenie planu wypowiedzi. Ważne, aby na tym etapie ustalili, jaki jest cel listu, do kogo go adresują.

Elocutio – zadanie polega na opracowaniu ostatecznej formy listu, czyli znalezieniu odpowiednich słów dla zebranych argumentów.

 

3. Powiedz uczniom, że kolejne dwa etapy, o których mówi Kwintylian to MEMORIA, czyli zapamiętanie mowy, i ACTIO, czyli jej wygłoszenie. Poproś uczniów, aby zastanowili się nad tym, jak chcą zaprezentować swój list. Zaznacz, że nie muszą opanowywać go pamięciowo. Podkreśl, żeby zastanowili się, jaką emocję chcą przekazać w swojej wypowiedzi i właśnie tym kierowali się podczas prezentacji.

 

4. Obejrzyjcie przemowy kolejnych grup. Po każdej prezentacji porozmawiajcie o tym, co o wystąpieniu myślą słuchacze.

W moderowaniu rozmowy skorzystaj z następujących pytań:

- Jaki obraz / sytuacja wyłania się z tego tekstu?

- Jakie są postaci / osoby występujące w tym obrazie / sytuacji?

- Jakie zdanie, fragment tekstu najbardziej zostają w pamięci i dlaczego?

 

5. Na zakończenie podsumujcie całość spotkania:

- Co ważnego pojawiło się w kolejnych prezentacjach?

- Czy były one ciekawe również artystycznie?

- W jakich sytuacjach możemy wykorzystać zasady kultury słowa oraz retoryki w rzeczywistym świecie?

- Czy uczniowie znają kogoś, kto używa formy listu otwartego, aby zwrócić uwagę publiczną na ważny temat? Mogą podać jakieś przykłady?

 

45 min

Zobacz także

  • Tadeusz Różewicz, "List do ludożerców"