• O nas ikona
  • Miniatura konspektu
    Justyna Sobczyk

    Zabawy między słowami i obrazami

    Zajęcia przygotowują uczniów na spotkanie z książką obrazkową Iwony Chmielewskiej i Krystyny Miłobędzkiej „Na wysokiej górze". Ten picturebook łączy ze sobą obrazy i poezję, a propozycje kolejnych ćwiczeń otwierają grupę na myślenie abstrakcyjne, twórcze, dzięki czemu łatwiej dzieciom będzie spotkać się z tą propozycją artystyczną. Lekcję kończy wspólne czytanie, które aktywizuje uczniów oraz oglądanie książki.

    Podobny model pracy można wykorzystać do pracy z innymi zrytmizowanymi utworami poetyckimi.

    Grupa wiekowa Wiek 6-10 lat
    Rodzaj zajęć język polski, nauczanie zintegrowane, koło teatralne, koło recytatorskie
    Miejsce sala lekcyjna, sala gimnastyczna / duża przestrzeń
    Czas 90 minut
    Cel zajęć
    • wprowadzenie uczniów do lektury książki przez twórczą zabawę;
    • rozbudzenie twórczej wyobraźni.
    Metody pracy rozmowa , improwizacje słowne, improwizacje ruchowe, ćwiczenia improwizacyjne

    Przygotowanie do zajęć

    Aranżacja przestrzeni

    Sala z przestrzenią do swobodnego ruchu w trakcie całych zajęć. 

    Środki dydaktyczne

    Książka obrazkowa „Na wysokiej górze" – w wersji papierowej, można też wykorzystać wersję elektorniczną (np. skany). Kartki A4 i przybory do rysowania.

    Przebieg zajęć

    diamond icon
    diamond icon

    1. Słowo-obraz-ruch – zabawy wprowadzające do lektury 30 min.

    Zanim zapoznacie się z książką, wprowadź uczniów w klimat zabawy. Autorki picturebooka bawią się słowem i obrazem – stwórz sytuację w której lekturę poprzedzicie zabawami opartymi na działaniach wokół słów. W ten sposób rozbudzisz ich wyobraźnię, otworzysz na swobodny przepływ skojarzeń i szukanie abstrakcyjnych znaczeń w książce obrazkowej. Pomogą Ci w tym opisane poniżej ćwiczenia. Przyjmij w nich rolę prowadzącego, który inicjuje kolejne działania grupy, a uczniom daj przestrzeń do swobodnej zabawy – nie oceniaj i nie komentuj ich skojarzeń, dawaj czas do namysłu. Potrzeba chwili, żeby przestawić się z codziennego, oczywistego sposobu działania, na myślenie abstrakcyjne. Ważne, żeby kolejne ćwiczenia wprowadzać jasno i konkretnie opisywać, jakie jest zadanie uczniów i zwracać uwagę na sposób wypowiadania poleceń (energiczny, zachęcający to działania, zabawy).

    Zapowiedz uczniom, że podczas dzisiejszych zajęć poznają bardzo nietypową książkę. Aby ułatwić spotkanie z nią przejdziecie wspólnie rozgrzewkę wyobraźni, będzie się ona składała z paru ćwiczeń.

    I. Rozpocznij w rytmiczny sposób mówić rymowankę:

     

    Na wysokiej górze

    Rośnie drzewo duże

    Nazywa się

    Apli–Papli–Blite–Blau

    A kto tego

    Nie wypowie

    Ten nie będzie grał

     

    Powtarzaj ją wielokrotnie, dopóki dzieci się nie włączą we wspólne rymowanie.  Aby to uzyskać, obdarzaj dzieci zachęcającym spojrzeniem, gestami zapraszającymi do wspólnej zabawy. Z czasem możesz wskazywać dzieci, by mówiły tekst pojedynczo, we dwójkę, w trzy osoby, w pięć osób… Wspólne mówienie pomoże w znalezieniu rytmu tekstu.

     

    Kiedy poczujesz, że grupa już dobrze utrwaliła sobie tekst zacznij bić brawo i podziękuj dzieciom za wspólną zabawę.

    II. Poproś dzieci, aby zaczęły się poruszać się po całej klasie: każdy chodzi swoją drogą, zmieniając kierunki i jest uważny na inne osoby. Zaznacz, żeby unikać chodzenia w kole, niech każdy wyznacza sobie swoją ścieżkę.

    Po chwili wyciągnij piłkę – wyjaśnij, że za moment będziecie ją do siebie podawać (cały czas pozostając w ruchu). Osoba, która rzuca piłkę i głośno podaje słowo-skojarzenie z wyrazem podanym przez prowadzącego na początku tury.

    Np. rzucasz piłkę do pierwszej osoby i podajesz słowo PODRÓZ, ta osoba łapie piłkę i odrzuca kolejnej, podając swoje skojarzenie do słowa PODRÓŻ – np. WAKACJE. Kolejna osoba przekazuje piłkę dalej i dodaje swoje skojarzenie, np.  GOFRY …itd.

    Możecie przeprowadzić kilka tur. Ważne jest to, żeby zaczynać skojarzeniową zabawę od słów-kluczy, które występują w książce (np. DRZEWO, GÓRA, LAS, SŁOŃCE, TĘCZA…), a potem bawić się skojarzeniami, które przychodzą uczestnikom do głowy.

    III. Jeszcze raz wykorzystaj wybrane słowa-klucze z książki – te same, które pojawiły się w poprzedniej zabawie (np. PODRÓŻ, GÓRA,  SŁOŃCE, DROGA, TĘCZA, RZEKA, LAS). Tym razem poproś dzieci, by szukały w przestrzeni klasy miejsc lub obiektów, które kojarzą im się z podanym przez Ciebie słowem (to mogą być przedmioty, fragment przestrzeni, a może coś, co dopiero powstanie z połączenia paru obiektów np. krzeseł czy ławek?). Np. GÓRĄ może być kłębek kabli pod biurkiem czy plecak kolegi, a SŁOŃCE  można odnaleźć w żółtym długopisie. Zabawcie się skojarzeniami! Czerpcie z tego radość! To przestrzeń dla wyobraźni!

    Pamiętaj, żeby dać chwilę czasu na poszukanie odpowiedzi na to zadanie. Kiedy dzieci będą gotowe, wspólnie zobaczcie wszystkie wybrane elementy sali – każdy wskazuje swoje miejsce, wypowiadając przy tym słowo-klucz. Powiedz uczniom, że jeśli chcą, mogą powiedzieć krótko, czemu wybrali dany element.

    IV. Poproś, by uczniowie stanęli w parach. Wyjaśnij, że zadaniem każdej z nich jest opracowanie zabawy na dwie osoby, która wykorzystuje znany już przez nie motyw: „Na wysokiej górze, rośnie drzewo duże, a nazywa się Apli–Papli– Blite–Balu, a kto tego nie wypowie, ten nie będzie grał”. Zaznacz, że do zabawy mogą wykorzystywać tylko dłonie – czyli tworzą rodzaj zrytmizowanej zabawy w łapki. Jeśli dzieci nie znają tego rodzaju zabaw, możesz im zademonstrować jakiś przykład.

    2. Czytanie inne niż zwykle 40 min.

    Powiedz dzieciom, że po tej serii działań, ich wyobraźnia jest już gotowa, by posłuchać niecodziennego tekstu. Pora na najważniejszą część lekcji: wspólne czytanie, ale wcześniej jeszcze wspólne słuchanie i wyobrażanie sobie…

    Zaznacz, że skoro jest to nietypowa książka, to i Wy będziecie ją poznawać w nietypowy sposób: za każdym razem, kiedy uczniowie usłyszą słowa „Na wysokiej górze…”, mogą przemieszczać się po sali, recytować z Tobą i bawić się w wymyśloną przez siebie zabawę w łapki. Kiedy padną słowa „Ten nie będzie grał”, dzieci szybko kończą zabawę, zajmują miejsca naprzeciwko Ciebie i słuchają z zamkniętymi oczami zwrotki utworu. Cała zabawa powtarza się na nowo na słowa „Na wysokiej górze…”. Kiedy dzieci bawią się w łapki, możesz między nimi krążyć z książką i za każdym razem znajdywać nowe miejsce w sali, w którym usiądziecie, by odczytasz kolejną strofę.

    Zaznacz, że cały czas muszą być czujni, bo na koniec to oni stworzą ostatnią stronę książki!

    Podczas tego działania bardzo ważny jest sposób, w jaki przeczytasz dzieciom tekst – zachęcamy, by pobawić się nim samodzielnie przed zajęciami, spróbować różnych wariantów, eksperymentować z intonacją i tempem. Dzięki temu podczas lekcji łatwiej będzie Ci poprowadzić grupę w tym ćwiczeniu i rozłożyć akcenty energetyczne. Inspiracją do obrazowego czytania może być wykład profesora Jerzego Bralczyka, który zamieszczamy w linku na końcu scenariusza. Wyliczankę możesz włączyć w dowolne miejsca tekstu. Baw się razem z dziećmi, podtrzymuj napięcie –  krąż między nimi tak, by nie wiedziały, gdzie usiądziesz.

    Tekst Krystyny Miłobędzkiej:

     

    Na wysokiej górze

    Rośnie drzewo duże

    Nazywa się

    Apli–Papli–Blite–Blau

    A kto tego

    Nie wypowie

    Ten nie będzie grał

     

    A oto tekst książki:

     

    A z tego drzewa – azalia

    A z azalii – dalia

    A z dalii – dal

    A z dala – biegnie droga

    A biegniedrogi – nogi

    A z nóg – skrzydła

     

    Na wysokiej górze

    Rośnie drzewo duże

    Nazywa się

    Apli–Papli–Blite–Blau

    A kto tego

    Nie wypowie

    Ten nie będzie grał

     

    A ze skrzenia – słońce

    A ze słońca – bez końca

    A z bez końca – śmiech

    A ze śmiechu – bomba

    A z tej bomby – tromba

    A z trąby – słoń

    A ze słonia – porcelana

    A z porcelany – sklep

     

    Na wysokiej górze

    Rośnie drzewo duże

    Nazywa się

    Apli–Papli–Blite–Blau

    A kto tego

    Nie wypowie

    Ten nie będzie grał

     

    Uwaga: zbliżasz się do końca. Niech w Twoim głosie, sposobie czytania da się to odczuć. Czytaj nieco wolniej, dając czas na stworzenie obrazu w myślach. W sposobie czytania oddaj znaczenie słowa. Czytaj tak, by tworzyć w dziecięcej wyobraźni obrazy. Na tę część możesz poprosić dzieci żeby zamknęły oczy. 

     

    A ze sklepu – szklanka

    A ze szklanki – mleko

    A z mleka – rzeka

    A z rzeki – rzeczywiście

    A z rzeczywiście – liście

    A z liści – wiatr

    A z wiatru – ogrody

    A z ogrodów – schody

    A ze schodów – poręcze

    A z poręczy – tęcze

    Z tęczy – pudełko

    A z pudełka – mgiełka

    A z mgiełki – las

    A z tego lasu – idzie idzie, idzie

    Idzie, idzie…

     

    Rozdaj każdemu po kartce – niech każdy stworzy swoją brakującą stronę książki. Poproś, żeby uczniowie postarali się połączyć obraz z tekstem. Niech ich prace będą odpowiedzią na pytanie:

    Kto z lasu idzie, idzie, idzie….?

    Koniecznie zarezerwuj sobie czas na rozmowę o wszystkich pracach. Zadbaj o to, żeby każdy mógł pokazać swoją pracę i żeby o niej spokojnie porozmawiać.

    3. Podsumowanie 20 min.

    Na koniec zajęć pokaż dzieciom książkę i spróbujcie wspólnie, powoli, uważnie ją przeczytać i obejrzeć. Wolno przekładaj kartki, poproś dzieci, aby opowiedziały, co widzą, jakie wrażenia w nich te obrazy wywołują. Pozwalaj na swobodne wypowiedzi. Ułatwieniem na tym etapie może być kilka egzemplarzy książki lub jej wersja elektroniczna.

    Zobacz też

    diamond icon
    diamond icon
    ikona Krystyna Miłobędzka, Iwona Chmielewska, „Na wysokiej górze", Warszawa 2017.

    O autorach

    diamond icon
    diamond icon

    Justyna Sobczyk

    Twórczyni warszawskiego Teatru 21, reżyserka, pedagożka teatru, z ramienia Instytutu Teatralnego współkieruje studiami podyplomowymi pedagogika teatru na Uniwersytecie Warszawskim, wykładowczyni Akademii Teatralnej w Warszawie.  Ukończyła dwuletnie studia podyplomowe pedagogika teatru Universität der Künste w Berlinie, a wcześniej pedagogikę na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz wiedzę o teatrze na Akademii Teatralnej w Warszawie. Absolwentka programów Fundacji Szkoła Liderów. Od 17 lat związana z Instytutem Teatralnym im. Zbigniewa Raszewskiego w Warszawie. Od stycznia 2020 współkuratoruje Centrum Sztuki Włączającej powołaną przez Teatr 21 społeczną instytucją kultury dedykowaną sztuce osób z niepełnosprawnościami oraz edukacji włączającej. Laureatka nagród indywidulanych: „Kamyka Puzyny”, oraz nagrody „Wdechy” w kategorii Człowiek Roku. Wraz z Teatrem 21 w roku 2021 otrzymała Paszport Polityki w kategorii Teatr.

    avatar

    Podobne konspekty

    diamond icon
    diamond icon
    Wiek 6-10 lat
    miniaturka Katarzyna Piwońska, Joanna Krukowska-Gulik

    Podróż z Jackiem i Plackiem

    Wiek 6-10 lat
    miniaturka Malina Barcikowska

    O kompozycji obrazów, czyli nie łam się!