• O nas ikona
  • Miniatura konspektu
    Weronika Łucyk

    Powiedzmy inaczej, czyli o znaczeniach w recytacji

    Każdy z nas komunikuje się używając słów, którym nadaje określoną intencję. Mówimy prozą – z tej perspektywy recytacja, czyli wygłaszanie tekstu literackiego, nie wydaje się zatem zjawiskiem zupełnie obcym. Zajęcia oparte są na sprawdzaniu możliwości interpretacyjnych i znaczeniowych tekstów i słów w zależności od sposobu wypowiedzenia. Od prostych zabaw słowami uczestnicy przechodzą do pracy nad dowolnie wybranym tekstem literackim, dzięki czemu scenariusz zyskuje formułę uniwersalną.

    Grupa wiekowa Wiek 13-16 lat
    Rodzaj zajęć język polski, koło teatralne, koło recytatorskie
    Miejsce sala lekcyjna
    Czas 45 minut
    Cel zajęć
    • zbadanie relacji między intencją a sposobem wypowiadania tekstu;
    • rozwijanie umiejętności przekładu myśli i obserwacji na znak sceniczny i odwrotnie (wpływ intonacji na budowanie przekazu, rola intencji w komunikacie);
    • doskonalenie umiejętności komunikacyjnych.
    Metody pracy rozmowa , praca z tekstem, ćwiczenia głosowe

    Przygotowanie do zajęć

    Aranżacja przestrzeni

    Przestrzeń pozwalająca na pracę w grupach.

    Środki dydaktyczne
    • kopie sceny z dramatu „Tajemnicza Irma Vep” (jedna dla każdego uczestnika).
    • kopie wybranego przez nauczyciela/grupę tekstu literackiego lub jego fragmentu (po jednej dla każdego uczestnika, najlepiej, aby objętość tekstu była niewielka, maksymalnie do pół strony A4 w wypadku prozy, ¾ strony w wypadku wiersza). Przykłady znajdują się w załączniku do scenariusza.

    Przebieg zajęć

    diamond icon
    diamond icon

    1. Intencje ukryte w słowach 15 min.

    1. Poproś uczniów, by dobrali się w pary. Rozdaj każdemu kopię dialogu z farsy „Tajemnicza Irma Vep” Charlesa Ludlama – poproś o zapoznanie się z nim. Zapytaj, czy uczniowie znają znaczenie wszystkich słów w tekście. W razie potrzeby wyjaśnij ich znaczenie.

    Poproś, by pary podzieliły się rolami (Lorda Edgara i Lady Enid) i przeczytali dialog, kierując się didaskaliami.

    Gdy uczniowie skończą, możesz poprosić parę ochotników, by na forum zaprezentowała dialog.

    Następnie zapytaj, co wynika z samego tekstu dialogu, a ile z podtekstu – sposobu, w jaki ten tekst jest powiadany? Poproś, by uczniowie określili i wskazali, jakie emocje pojawiają się w tym tekście. Następnie zapytaj, o pojawiające się w tekście intencje.

    Wreszcie – co zdaniem uczniów odróżnia intencję od emocji?

    2. W analizowanym w pierwszym zadaniu fragmencie postaci dialogują ze sobą przy użyciu tylko swoich imion, za każdym razem zmienia się jednak ich wymowa. Poproś pary, by stworzyły własne dialogi na analogicznych zasadach: czyli wykorzystując jedno słowo/zdanie, któremu towarzyszą zmieniające się intencje i emocje.

    Daj uczniom kilka minut. Poproś ochotników, by zaprezentowali przed pozostałymi uczniami efekt swojej pracy. Poproś widownię, by postarała się określić zaobserwowane emocje i intencje.

    2. Tekst w kwadracie emocji 20 min.

    1. W tym zadaniu najlepiej wykorzystać dowolny monolog lub fragment monodramu (np. Scenariusz dla nieistniejącego lecz możliwego aktora instrumentalnego Bogusława Schaeffera czy też fragment powieści pisanej w pierwszej osobie Msza za miasto Arras Andrzeja Szczypiorskiego).

    Podziel uczniów na kilka grup i rozdaj im fragmenty tekstu, by mogli się z nim zapoznać. Następnie poproś, aby uczniowie wskazali kilka możliwych intencji dla wypowiadania tego tekstu.

    2. Zapowiedz, że na kolejnym etapie podejmą próbę przeczytania tekstu zgodnie z wylosowaną intencją. Wpisz podane wcześniej przez uczniów intencje na kartoniki i rozlosuj między zespoły. Poproś, by uczniowie wskazali cztery emocje, które kojarzą się im z tą intencją (np. mogą towarzyszyć osobie kierującej się tą intencją). Uczniowie mogą także skorzystać z gotowych propozycji podanych niżej).

    Kiedy uczniowie będą gotowi, powiedz, że każdą emocję należy zapisać na kartce A4 i ułożyć z nich na podłodze przestrzenny kwadrat. Zadanie będzie polegało na wypowiadaniu tekstu zgodnie z wybraną intencją i z uwzględnieniem emocji zapisanych na kartkach. Uczestnik może dowolnie, intuicyjnie zmieniać emocje i ich natężenie poprzez zmianę miejsca w przestrzeni (np. stając przy innej kartce). Każda osoba z grupy kolejno próbuje swojej interpretacji tekstu.

    Proponowane warianty:

    Intencja: składanie wyjaśnień. Emocje towarzyszące: radość, niepewność, nadzieja, strach

    Intencja: prośba. Emocje towarzyszące: spokój, euforia, irytacja, gniew

    Intencja: groźba. Proponowane emocje: rozpacz, wściekłość, rozbawienie, spokój.

    3. Po kilku minutach poproś ochotników o prezentację – najlepiej, jeśli będą to osoby  z różnych grup (by skonfrontować, jak brzmi tekst w wypadku różnych intencji).

    Po zakończeniu zadania zapytaj, jaki był wpływ intencji na sposób wypowiadania tekstu. Co się za je sprawą zmieniało? Co mówiony tekst dzięki temu zyskał, a co stracił?

    3. Podsumowanie 10 min.

    Na koniec poproś uczniów, by każdy z nich stworzył metaforę dotyczącą relacji między mówionym tekstem a intencją. Np. w formie dokończenia zdania „Intencja dla wypowiadanego tekstu jest jak…” Poproś ochotników o przeczytanie zdań. Porozmawiajcie wspólnie o roli intencji w recytacji.

    Materiały do pobrania

    diamond icon
    diamond icon

    Zobacz też

    diamond icon
    diamond icon
    ikona Andrzej Szczypiorski, "Msza za miasto Arras", Warszawa 1971.

    O autorach

    diamond icon
    diamond icon

    Weronika Łucyk

    Absolwentka teatrologii i kultury współczesnej Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie oraz Szkoły Pedagogów Teatru organizowanej przez Instytut Teatralny w Warszawie. Jako krytyczka teatralna publikowała m.in. w "Didaskaliach" i Internetowym Magazynie "Teatralia", a także na portalach teatralny.pl i taniecpolska.pl. W Teatrze Wybrzeże pracuje jako pedagożka teatru prowadzi warsztaty oraz spotkania z dziećmi, młodzieżą i dorosłymi. Prowadzi zajęcia z podstaw pedagogiki teatru dla studentów wiedzy o teatrze na Uniwersytecie Gdańskim.

    avatar

    Podobne konspekty

    diamond icon
    diamond icon