• O nas ikona
  • Miniatura konspektu
    Anna Zalewska-Uberman

    Wiersz wolny – czyli jaki? Tadeusz Różewicz, "Prawa i obowiązki"

    Podczas lekcji uczniowie przyjrzą się wierszowi wolnemu na przykładzie utworu „Prawa i obowiązki” Tadeusza Różewicza. Będą odkrywać sceniczne możliwości utworu, ze szczególnym uwzględnieniem jego brzmieniowego potencjału.

    Grupa wiekowa Wiek 16-19 lat
    Rodzaj zajęć język polski
    Miejsce sala lekcyjna
    Czas 45 minut
    Cel zajęć
    • głosowa interpretacja wiersza wolnego;
    • interpretacja tekstu.
    Metody pracy rozmowa , praca z użyciem zasobów internetu, improwizacje słowne, ćwiczenia improwizacyjne, ćwiczenia głosowe

    Przygotowanie do zajęć

    Aranżacja przestrzeni

    Przestrzeń do pracy w parach.

    Środki dydaktyczne

    Tekst utworu Tadeusza Różewicz „Prawa i obowiązki" dla każdego ucznia. Obraz Pietera Bruegla „Pejzaż z upadkiem Ikara" do wyświetlenia na tablicy multimedialnej.

    Przebieg zajęć

    diamond icon
    diamond icon

    1. Prolog. Co widzą postaci z obrazu a co obserwatorzy upadku Ikara? 10 min.

    1. Rozpocznij lekcję od pokazania uczniom obrazu Pietera Bruegla „Pejzaż z upadkiem Ikara”, nawiązującego do powszechnie znanej mitycznej opowieści. Jeśli masz możliwość, wyświetl obraz na tablicy multimedialnej i pozostaw ją włączoną przez całą lekcję, tak aby obraz stanowił tło dla waszych działań scenicznych. Daj uczniom chwilę na przyjrzenie się obrazowi.

    2. Zaproponuj, aby potraktowali dzieło Bruegla jak zatrzymaną chwilę, kadr. Spróbujecie za pomocą słów ożywić widocznych na nim bohaterów. Poproś uczniów, aby dobrali się w trójki, w których każda osoba wcieli się w jedną z ukazanych na obrazie postaci (oracz, rybak, pasterz). Niech jako ta postać powiedzą, co widzą wokół siebie. Wszystkie trójki pracują równolegle bez prezentowania na forum wypowiedzi.

    3. Poleć uczniom, aby pozostali w trójkach i weszli w role obserwatorów sceny upadku Ikara i z tej perspektywy zwrócili się do dowolnie wybranych postaci z obrazu (praca równoległa w zespołach).

    2. Co i jak widzi podmiot liryczny? Perspektywa „dawniej” i „teraz” 10 min.

    1. Poproś uczniów o zapoznanie się z wierszem Tadeusza Różewicza „Prawa i obowiązki”. Daj chwilę na cichą lekturę, a następnie podziel klasę na grupy kilkuosobowe. Poleć, by:

    - połowa grup przyjrzała się pierwszej części wiersza, która ujawnia perspektywę DAWNIEJ (zaczyna się od słów „Daw­niej kie­dy nie wiem”)

    - druga połowa grup przyjrzała się części, która dotyczy perspektywy TERAZ (od słów „lecz te­raz kie­dy te­raz nie wiem”).

    W analizie pomocne mogą być pytania:

    - Co cechuje myślenie podmiotu lirycznego w tej części pwiersza? Jak widzi prawa i obowiązki?

    - Jaki jest ton wypowiedzi podmiotu lirycznego?

     2. Poproś klasę, aby w parach spotkały się osoby, które pracowały nad różnymi strofami i podczas rozmowy zastanowiły się, czym różni się „teraz” od „dawniej” dla podmiotu mówiącego. Jak myślą, z czego wynika taka zmiana perspektywy? Po skończeniu całego zadania wszyscy będą mieli wgląd w obydwie perspektywy przedstawione w wierszu.

    3. Wiersz wolny na scenie. Poszukiwanie znaczeń i odkrywanie brzmieniowego potencjału utworu 20 min.

    1. Forma wiersza

    Poproś uczniów, by przyjrzeli się formie tego wiersza – co jest w niej charakterystycznego? W razie potrzeby zwróć ich uwagę na podział na części, brak interpunkcji, swobodną budowę rytmiczną, w której nie obowiązują żadne schematy. Powiedz uczniom, że ten rodzaj tekstu jest nazywany wierszem wolnym. Zapowiedz, że w kolejnym zadaniu – kierując się nazwą –  uczniowie będą mieli pełną wolność w szukaniu sposobu na przeczytanie tego tekstu.

    2. Poszukiwanie brzmienia

    Poleć, aby uczniowie pracowali nadal w parach. Ich zadaniem jest dodanie do wiersza znaków interpunkcyjnych, które oddają to, w jaki sposób chcą go przeczytać. Nastęnie niech odczytają na głos cały wiersz w taki sposób, aby oddać charakter każdej z części i perspektywę podmiotu lirycznego.

    3. Performatywne odczytanie utworu

    a) daj uczniom czas na przygotowanie się do prezentacji utworu. Powiedz, że odczytanie utworu mogą zaaranżować, korzystając z obrazu wyświetlanego na ekranie. Niech zastanowią się, w jaki sposób chcą go włączyć do swojej prezentacji. 

    b) zaproś chętne pary do prezentacji utworu.

    c) w podsumowaniu prezentacji zastanówcie się wspólnie nad poniższymi zagadnieniami:

    - Jakie emocje towarzyszą podmiotowi lirycznemu? Co się zmienia w perspektywie podmiotu mówiącego? Jak brzmi „dawniej” tekstu,  a jak „teraz” ?

    4. Jak działa wiersz wolny? 5 min.

    Poproś uczniów, aby w parach porozmawiali o formie wiersza wolnego: jak go czytać? Niech każda osoba w parze sformułuje wskazówkę dotyczącą wygłaszania wiersza wolnego.

    Zobacz też

    diamond icon
    diamond icon
    ikona Tadeusz Różewicz, „Prawa i obowiązki", [w:], tegoż, „Nic w płaszczu Prospera", Warszawa 1963.

    Moduł online

    diamond icon
    diamond icon

    Wskazówki do prowadzenia zajęć online:

    Aby zaprezentować obraz Pietera Bruegla, możesz użyć opcji udostępnianie ekranu (np. w programie Zoom opcja Share screen).

    Pozostałe ćwiczenia:

    a) Pracę w parach i grupach na etapie analizy i dyskusji, dzielenie się refleksjami najlepiej przeprowadzić, korzystając z aplikacji z opcją pracy w pokojach (np. Zoom i Breakout Rooms).

    b) Część prezentacyjną ćwiczeń najlepiej przeprowadzić we wspólnym pokoju.

    c) Przed pracą nad nad prezentacjami poproś uczniów, aby ustawili jako tło Zooma obraz Pietera Bruegla „Pejzaż z upadkiem Ikara". Można to zrobić, klikając w menu Start Video i wybierając opcję Choose Virtual Background - wówczas pokaże się okno, w którym należy wybrać znak + (Add Image) i dodać obraz (uczniowie muszą pobrać cześniej obraz Bruegla na dysk - możesz im go wysłać jako plik na czacie). W ten sposób obraz pojawi się jako tło, na którym się będą widoczni uczniowie. Zachęć ich do tego, by wykorzystali ten element w budowaniu prezentacji. 

    d) Podczas prezentacji we wspólnym pokoju poproś, aby ci, którzy nie występują, wyłączyli na ten czas swoje kamery i mikrofony, a włączyli opcję „Hide non-video participants” - dzięki temu na ekranie pokażą się tylko osoby wygłaszające tekst.

    O autorach

    diamond icon
    diamond icon

    Anna Zalewska-Uberman

    Pedagożka teatru, autorka scenariuszy zajęć dla nauczycieli, teatrolożka i tutorka. Ukończyła Filologię Polską (specjalność: teatrologiczna i edytorska) na Uniwersytecie Gdańskim (2003) i specjalistyczne szkolenie dla pedagogów teatru w Instytucie Teatralnym im. Zbigniewa Raszewskiego w Warszawie (TISZ ANEX 2008-2009). Pracuje w Teatrze Miejskim im. Witolda Gombrowicza w Gdyni, gdzie od dwunastu lat łączy bycie specjalistką do spraw edukacji teatralnej i członkinią Komisji Artystycznej Ogólnopolskiego Konkursu o Gdyńską Nagrodą Dramaturgiczną. Współpracuje z Instytutem Teatralnym w Warszawie jako pedagożka teatru i tutorka oraz z Gdańskim Teatrem Szekspirowskim.

    avatar

    Podobne konspekty

    diamond icon
    diamond icon
    Wiek 13-16 lat
    miniaturka Katarzyna Piwońska, Agnieszka Szymańska

    Poezja bez klucza

    Wiek 13-16 lat
    miniaturka Katarzyna Piwońska

    Bohater w procesie

    Wiek 13-16 lat
    miniaturka Aleksandra Drzazga

    Dedal i Ikar