• O nas ikona
  • Miniatura konspektu
    Agata Pietrzyk-Sławińska

    Autorzy komedii. Gra teatralna na podstawie dramatu Franciszka Bohomolca

    Twórcza praca z XVIII-wiecznym tekstem dramatycznym „Autor komedii” Franciszka Bohomolca (powstałym ok. 1779 r.). Zajęcia mają nie tylko zainteresować uczniów treścią, ale też zwrócić uwagę na formę dramatu.

    Grupa wiekowa Wiek 16-19 lat
    Rodzaj zajęć język polski
    Miejsce sala lekcyjna
    Czas 185 minut
    Cel zajęć

     

    • zapoznanie uczniów z tekstem dramatycznym „Autor komedii” Franciszka Bohomolca oraz jego kontekstem historyczno-literackim; poszerzenie wiedzy z zakresu teatru polskiego oświecenia i XVIII-wiecznej historii społecznej;
    • pokazanie komedii jako ciekawej i inspirującej formy, wykorzystanie formuły dramatu do ćwiczeń teatralno-dramowych;
    • stworzenie przestrzeni do dyskusji na temat aktualnych spraw i grup społecznych, poruszenie kwestii interesujących i istotnych z punktu widzenia młodzieży;
    • wzmocnienie umiejętności wysławiania się i formułowania własnych myśli i poglądów;
    • wzmocnienie umiejętności krytycznego myślenia, lepszego rozumienia podstawowych schematów kulturowych.
    Metody pracy gry i zabawy teatralne, krzyżówki, rebusy, gry, praca z tekstem, rozmowa kierowana, dyskusja, burza mózgów

    Przygotowanie do zajęć

    Dodatkowy opis

    diamond icon
    diamond icon

    Pomysły na rozwinięcie/modyfikację scenariusza:

    Żywe obrazy

    Do gry możecie dodać opcję żywego obrazu. Prawdomówski może poprosić każdą z grup jeden raz o ustawianie się w żywy obraz, który będzie wizualizacją przykładowej sceny z ich dramatu.

    Zbieranie pomysłów

    Zaproponuj uczniom, aby w podgrupach przeszli się po szkole lub ulicy i zapytali napotkane osoby, o czym chciałyby obejrzeć spektakl, jakich tematów im brakuje, na co chcieliby pójść do teatru. Zebrane pomysły przedyskutujcie w całej grupie – o czym świadczą, jakie potrzeby i tematy społeczne się z tego wyłaniają, jaką rolę przypisuje się teatrowi.

    Przebieg zajęć

    diamond icon
    diamond icon

    1. Rozgrzewka 10 min.

    Przypomnij uczestnikom, że w XVIII-wiecznych dramatach postaci często miały jednoznaczne imiona, które określały ich charakter i rolę społeczną np. Staruszkiewicz, Marnotrawski, Bywalska, Gadulski, Szarmancki itp. Poproś, aby każdy uczeń nadał sobie imię, które będzie go określać, które wyeksponuje pewną cechę jego charakteru i zastanowił się jaki gest odzwierciedla wybrane przez niego imię. Ustawcie się w kole. Pierwsza osoba podchodzi do wybranego/wybranej przez siebie kolegi / koleżanki i przedstawia się, prezentując swoje przybrane imię i gest. Ta odwdzięcza się swoim imieniem i gestem, a następnie ustępuje miejsca osobie, która do niej podeszła. Ćwiczenie kontynuujemy, aż wszystkie osoby w kole przedstawią się i zmienią miejsce.To działanie pozwoli nam wejść w konwekcję typową dla epoki, pokaże ograniczenia i potencjał klasycznych form dramatycznych.

    2. Kontekst 15 min.

    Krótki wstęp na temat samego tekstu pozwoli wprowadzić uczestników w kontekst historyczno-literacki utworu. Sztuka Franciszka Bohomolca, napisana około 1779 roku, czyli już pod koniec aktywności twórczej dramatopisarza, prawdopodobnie nie doczekała się wystawienia na scenie. Informacje o drodze artystycznej Bohomolca (od utworów konwiktowych po tych na scenę narodową/publiczną) znajdziesz tutaj: http://www.teatrpubliczny.pl/Oswiecenie/id:233

    Tekst jest późniejszym dziełem dramatopisarza, utworem dokumentującym przemianę teatralnych gustów, obrazującym ewolucję komedii jako typowo oświeceniowego gatunku. Z jednej strony autor – przedstawiający się jako formalny konserwatysta - zwraca uwagę na negatywne zmiany zachodzące w samym gatunku komedii, z drugiej – tworzy oryginalną pod względem formalnym „udramatyzowaną krytykę teatralną” (za: Komedie : komedie konwiktowe / Franciszek Bohomolec ; oprac. i wstępem poprzedził Jan Kott (wstęp), Wydaw. Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa, 1959). Dodatkowo Bohomolec – szukając pomysłu na komedie z przesłaniem - z zacięciem publicysty przedstawia jednowymiarowe typy ludzkie i oddaje głos osobom mogącym reprezentować poszczególne zjawiska społeczne. Opisany w dramacie proces twórczy, a także dialogowość utworu  i jego metateatralny charakter dają pretekst do twórczej, teatralnej gry  działania opartego na współtworzeniu, zwracającego uwagę nie tylko na efekt pracy twórczej, ale też sposób i motywację dochodzenia do celu. Wymiar społeczny tekstu inspiruje do dyskusji na tematy z obszaru współczesnego życia publicznego.

    3. Gra teatralna – odtworzenie fabuły 40 min.

    Zamiast opowiadać przebieg całego utworu i rekonstruować wypowiedzi poszczególnych postaci nakreśl jego oś dramaturgiczną. Do tytułowego Autora Komedii – Prawdomówskiego, przychodzą kolejni natręci, którzy podsuwają mu pomysły na temat i strukturę komedii.

    Wybierz kilka fragmentów tekstu – wypowiedzi poszczególnych postaci. Nie musisz brać na warsztat wszystkich pojawiających się w tekście osób, zdecyduj się na te, które wydają Ci się najbardziej interesujące. Proponowane postaci i ich tematy:

    • Spokojnicki – problem żony modnej
    • Pisarek – o miłości
    • Staruszkiewicz – o teraźniejszych filozofach
    • Mędrzecki – komedia pt. „Polak mądry po szkodzie”
    • Fartycka – o mężu parafianinie
    • Karcikiewicz – o pracy hazardzisty
    • Fanfaroński – o wyższości komedii francuskiej nad polską
    • Firyckiewiczowa – o pijakach i braniu na  kredyt
    • Świszczypalski – comedie larmoyante (komedie płaczliwa) 

    Podziel uczestników na grupy, każdej grupie przyporządkuj jedną z postaci. Poproś, aby  uczniowie zapoznali się z fragmentami wypowiedzi poszczególnych postaci z dramatu i zorientowali się, jakie tematy na komedie proponują głównemu bohaterowi. Sam wciel się w rolę Prawdomówskiego (zapoznaj się z poszczególnymi ripostami tej postaci). Usiądźcie w kręgu. Kolejne grupy poproś, aby spróbowały przekonać Cię do swojego tematu - zaprezentować go Tobie i reszcie grup. Na pomysły poszczególnych grup spróbuj odpowiadać w takim duchu, jak w dramacie uczynił to Prawdomówski – używaj jego argumentów (wszyscy rekonstruujecie tekst utworu, ale robicie to własnymi słowami).

    Celem tej części zajęć jest aktywna rekonstrukcja treści utworu Bohomolca. Uczniowie, nie znając zakończenia i starając się przekonać Prawdomówskiego do swoich tematów, powinni w sposób bardziej zaangażowany podejść do treści utworu, zrozumieć i poczuć jego formę. Ostatecznie zgodnie z fabułą żaden z tematów nie zostanie wybrany.

    Zapytaj uczniów, co sądzą o utworze, czy mają jakieś refleksje na temat struktury albo fabuły tekstu.

    4. Gra teatralna – własny pomysł na dramat / spektakl 90 min.

    Podziel uczestników na grupy (jednego ochotnika pozostaw jako „wolny elektron” – będzie spełniał specjalną funkcję). Możecie zostać w grupach z poprzedniego zadania lub zrobić zmianę. Poproś uczestników żeby w podgrupach opracowali pomysł na spektakl. Gdyby mogli zasugerować współczesnemu „autorowi komedii” (rozumianego tutaj zarówno jako dramatopisarz, jak i reżyser), o czym ma zrobić spektakl, to co by to było?  Na razie szukamy tylko punktu wyjścia, generalnego zarysu fabuły, ważne jednak, aby był to temat, który z jakiegoś powodu powinni obejrzeć właśnie Polacy (lub jakaś ich konkretna grupa). Zasugeruj uczniom, aby temat, który wybierają, był im znany i bliski. Będą musieli o nim opowiadać i muszą znać jego specyfikę.

    Ćwiczenie jest sposobem na wydobycie z uczniów pomysłów na spektakl teatralny– czerpanie z ich własnych doświadczeń, pokazaniem teatru jako sposobu na komentowanie i zmienianie rzeczywistości. Dodatkowo ćwiczenie zmusza do pracy grupowej i  wykształca umiejętność zaangażowanej dyskusji – uczy przekonywać do swoich racji, dobierać argumenty, improwizować.

    Jedną osobę, która pełni rolę tzw. „wolnego elektrona”, poproś aby wcieliła się w postać Prawdomówskiego – będzie spełniała rolę Mafii, decydowała o eliminacji kolejnych uczestników. Prawdomówski jest tutaj osobą jawną. Opcjonalnie możesz dodać jeszcze jedną osobę, która będzie spełniała rolę doradcy Prawdomówskiego i której będzie on mógł zadać np. 3 pytania podczas całej rozgrywki (lub poprosić o radę).

    Ty spełniasz rolę Mistrza gry – moderujesz dyskusję i dbasz o porządek gry. Kolejnych uczestników poproś, aby zaprezentowali swoje pomysły na spektakl. Prawdomówski może zadawać pytania i pogłębiać swoją wiedzę o kolejnych pomysłach. Po jednej turze prezentacji „zapada noc”, bo autor musi „przespać się” z tymi tematami. 

    Uczestnicy mają zamknąć oczy. W tym czasie Prawdomówski na migi pokazuje Tobie, który temat wyklucza. Na twój sygnał „wstaje dzień”. Ty jako Mistrz gry ujawniasz, który temat został wykluczony i nie przetrwał nocnych rozważań autora. Kolejne tury to dalsze pogłębianie kolejnych pomysłów i rozwijanie fabuł. Wszystko odbywa się na zasadzie otwartej dyskusji pomiędzy Prawdomówskim a poszczególnymi grupami. Po każdej turze prezentacji „zapada noc”. Rozgrywka trwa do momentu, w którym pozostanie jeden – wygrany-  pomysł na spektakl.

    5. Dyskusja 30 min.

    Porównajcie pierwszą i drugą wersję gry. Zastanówcie się i przeanalizujcie, czym waszym zdaniem kierował się Prawdomówski w obu tych turach. Na czym polega specyfika utworu Bohomolca – zwróć uwagę na sam proces twórczy i wymiar społeczny tekstu. Zapytaj, jaką funkcję miał spełniać teatr według utworu (np. pouczać, bawić, oburzać itp.), a jakie funkcje teatru wyłaniały się z pomysłów uczniów. Jaka jest lub jaka powinna być współcześnie ich zdaniem rola teatru? Czy łatwo było im wymyślić temat na sztukę teatralną?

    Materiały do pobrania

    diamond icon
    diamond icon

    Zobacz też

    diamond icon
    diamond icon

    O autorach

    diamond icon
    diamond icon

    Agata Pietrzyk-Sławińska

    avatar

    Podobne konspekty

    diamond icon
    diamond icon