• O nas ikona
  • Miniatura konspektu
    Daniel Stachuła

    Pomruki, szelesty i pogłosy, czyli o tym, jak zbudować spektakl teatralny wokół dźwięku – część I

    Scenariusz jest pierwszą częścią cyklu warsztatów, których celem jest stworzenie małej formy teatralnej na temat własnej szkoły (etiudy, sekwencji scen, spektaklu) na bazie materiału dźwiękowego. Cykl warsztatów podzielony został na trzy części: 1. field recording (w tym część terenowa i stacjonarna, m.in. nagrywanie i wstępny opis materiału dźwiękowego); 2. część scenariopisarska oraz 3. część poświęcona teatralnej pracy wokół wypracowanego wcześniej materiału. W pierwszej części uczniowie tworzą mapę/plan szkoły, które następnie uzupełniają o mapę dźwiękową tej przestrzeni. Uczestnicy warsztatów rejestrują dźwięki szkoły oraz zastanawiają się nad pojęciami: pejzażu akustycznego oraz przestrzeni dźwiękowej.

    Grupa wiekowa Wiek 13-16 lat
    Rodzaj zajęć koło teatralne, przygotowanie wydarzenia szkolnego / klasowego
    Miejsce sala lekcyjna, budynek szkoły, teren wokół szkoły
    Czas 90 minut
    Cel zajęć
    • zapoznanie z pojęciem pejzażu akustycznego;
    • poprowadzenie badań terenowych pozwalającychh zbadać pejzaż akustyczny szkoły.
    Metody pracy rozmowa kierowana, rozmowa , mapa myśli, ćwiczenia muzyczne

    Przygotowanie do zajęć

    Aranżacja przestrzeni

    Dla poszczególnych etapów pracy: sala o dużej płaskiej przestrzeni; przestrzeń całej szkoły i szkolnego podwórka; stanowiska do pracy przy komputerze (ławki, komputery stacjonarne lub laptopy).

    Środki dydaktyczne

    Wersja minimum:

    • sprzęt do rejestracji dźwięku: dyktafony w smartfonach (1 szt. na parę),
    • słuchawki nauszne lub douszne (1 szt. dla każdego ucznia/uczennicy),
    • osłony przeciwwietrzne i/lub futra (5 szt.),
    • materiały papiernicze (notesy, brystol, arkusze szarego papieru),
    • materiały piśmiennicze (markery, flamastry, długopisy),
    • komputer stacjonarny lub laptop, projektor multimedialny, głośniki komputerowe, dostęp do Internetu (Google Maps lub Open Maps).

     

    Wersja profesjonalna (wyższa jakość nagrania):

    • sprzęt do rejestracji dźwięku: cyfrowy rejestrator dźwięku (np. ZooM H4N Pro – 1 sztuka na parę) i/lub dyktafony cyfrowe (np. Olympus WS-852 – 1 sztuka na parę),
    • słuchawki nauszne (1 szt. dla każdego ucznia/uczennicy),
    • adapter (rozdzielacz słuchawek – 10 szt.),
    • osłony przeciwwietrzne i/lub futra (5 szt.),
    • baterie typu AA (60 szt.),
    • mikrofon zewnętrzny kierunkowy (np. Rode NTG-3), osłona przeciwwietrzna oraz futro (np. Rode Blimp), tyczka mikrofonowa.

    Dodatkowy opis

    diamond icon
    diamond icon

    Więcej informacji na temat field recordingu w rubryce: bibliografia.

    Scenariusz zajęć inspirowany jest cyklem warsztatów „Śpiewy historyczne” realizowanym w ramach Projektu Off Opera 2019 – www.offopera.pl

    Przebieg zajęć

    diamond icon
    diamond icon

    1. Rozgrzewka: (w)słuch absolutny 15 min.

    Zaproś uczniów do wspólnej rozgrzewki:

    - Poleć, by każdy w swoim tempie swobodnie poruszał się w przestrzeni, w której odbywają się warsztaty. Zaznacz, że w dowolnym momencie można zmienić prędkość przemieszczania się (przyspieszać, zwalniać).

    - Poproś, by uczniowie zwalniali stopniowo tempo swojego przemieszczania się po sali warsztatowej, aż do bardzo powolnego poruszania się.

    - Kiedy zatrzymają się, poproś, by każdy zatkał uszy dłońmi, a następnie dokładnie rozejrzał się dookoła siebie. Niech uczestnicy przyjrzą się, w której przestrzeni się teraz znajdują, kto jest dookoła nich, czy w sali są jakieś charakterystyczne elementy. Po chwili daj sygnał, aby uczniowie oderwali dłonie od uszu.

    - Poproś uczniów, by zamknęli oczy i dalej bardzo powoli przemieszczali się po sali, zwracając uwagę na to, co słyszą:

    • czy są to dźwięki głośne / ciche?
    • czy dźwięk wydawany jest wewnątrz sali / w budynku / dobiega z zewnątrz?
    • czy pozostali uczestnicy warsztatów wydają jakieś dźwięki, czy zachowują się bezszelestnie?

    Wyjdź razem z uczniami z sali, w której odbywają się zajęcia. Wybierz jedną przestrzeń, w której powtórzycie to samo ćwiczenie (np. boisko szkolne, sala gimnastyczna, stołówka, korytarz, hall).

    Po skończeniu działania zachęć uczniów do podzielenia się swoimi spostrzeżeniami:

    • Czy coś w tym ćwiczeniu sprawiało Wam trudność? Dlaczego?
    • Co słyszeliście w szkolnej przestrzeni? Jak brzmi szkoła waszym zdaniem? Jakie dźwięki wydaje szkoła?

    Poinformuj uczniów, że celem dzisiejszego warsztatu będzie refleksja nad przestrzenią dźwiękową waszego wspólnego najbliższego otoczenia – szkoły. Spytaj uczniów:

    • Czy na co dzień, chodząc do szkoły, spędzając tutaj średnio 7-8 godzin dziennie zwracamy uwagę na przestrzeń dźwiękową w której funkcjonujemy? Jakie są Wasze opinie na ten temat?
    • Jakie rodzaje dźwięków składają się na przestrzeń dźwiękową szkoły? Kto lub co je generuje?

    Po rozmowie, przekaż uczniom, że zaraz wyruszą na badania terenowe, by „wsłuchać się” w szkołę. Zapowiedz, że najbliższa część zajęć posłuży im do zaplanowania tej wyprawy. Poproś ich, by podzielili się na trzy zespoły.

    2. Mapa szkoły | szkolny landscape 20 min.

    1. Każdy zespół losuje jedną kartkę z zapisaną płaszczyzną pojęcia dźwiękowej przestrzeni szkoły:

    • dźwięki szkoły jako obiektu fizycznego (skrzypiące drzwi/schody, szum drzew za oknem w sali matematycznej, dzwonek),
    • dźwięki, które łączą się z aktywnością ludzi w przestrzeni (panie gotujące na stołówce, dźwięk uczniów na korytarzu podczas przerwy, pokój nauczycielski itp.),
    • dźwięki ludzi – opowieści ludzi o szkole / rozmowy z członkami szkolnej społeczności (Jaki brzmi szkoła z perspektywy różnych osób / z perspektywy osób „pełniących różne funkcje” w szkole? (pracownicy administracyjni, dydaktyczni, techniczni, uczniowie, rodzice).

    2. Przed rozpoczęciem pracy, poproś uczniów, by w zespołach wspólnie zastanowili się nad odpowiedzią na trzy pytania:

    • W jaki sposób, waszym zdaniem, można zdefiniować przestrzeń dźwiękową szkoły?
    • Jak wyznaczyć jej początek i koniec?
    • Co składa się, waszym zdaniem, na przestrzeń dźwiękową szkoły? / Jakie są elementy składowe tej przestrzeni?

    3. Każdemu zespołowi rozdaj arkusz szarego papieru oraz przybory do pisania. Poinformuj, że ich zadanie polegać będzie na stworzeniu mapy szkoły w taki sposób, by uwzględnić na niej  wylosowany temat. Wybór formy graficznej mapy należy do grupy.

    Po dyskusji w zespołach uczniowie przygotowują własne mapy szkolnej przestrzeni.

    3. Field recording | szkolny soundscape 30 min.

    Po stworzeniu mapy szkoły, poproś uczniów, aby zebrali się w jednym miejscu. Krótko zaprezentuj obsługę sprzętu do rejestracji dźwięku (dyktafony cyfrowe, rejestratory dźwięku, adaptery, słuchawki, osłony przeciwwietrzne, futra – w zależności od rodzaju sprzętu, którym dysponujesz).

    Zadaniem każdego zespołu jest zebranie (zarejestrowanie) dźwięków wydawanych przez szkołę zgodnie z wcześniej otrzymaną (wylosowaną) płaszczyzną.

    Zasugeruj uczniom, by w swoich wędrówkach po szkole korzystali z map, które sami stworzyli: mogą im posłużyć do sporządzania notatek, które będą pomocne podczas analizy i opisywania zgromadzonego materiału dźwiękowego.

    Następnie zaproś uczestników warsztatu do wyjścia w teren – w przestrzeń szkoły. Dokładnie określ czas powrotu do sali, w której odbywają się zajęcia.

    Jeśli dysponujesz większą ilością czasu, zaproś uczniów w wędrówkę po szkole przez 45-60 minut.

    4. Wstępne opracowanie materiału / dyskusja / podsumowanie 25 min.

    1. Gdy grupy uczniów zaczną wracać do sali warsztatowej, poproś, by rozpoczęły zgrywanie zarejestrowanego materiału dźwiękowego na wspólny dysk na jednym komputerze stacjonarnym/ laptopie. Warto także stworzyć wirtualny dysk (np. Google), by wszyscy uczestnicy warsztatów mieli dostęp do zgromadzonego materiału.

    Zasugeruj uczniom, by pliki zawierające poszczególne nagrania kolejno numerować i krótko opisywać (np. 01. Dzwonek szkolny, 02. Sala gimnastyczna podczas lekcji, 03. Rozmowa z panią sekretarką, itd.) – tak, by ułatwić identyfikację poszczególnych dźwięków. Warto, by numery poszczególnych dźwięków/plików  znalazły się także na mapach szkoły przygotowanych przez uczniów.

    2. Poleć, by uczniowie w widocznym miejscu umieścili swoje mapy. Zaproś uczestników do wspólnego oglądania zgromadzonych na nich zapisków. Następnie poproś o zajęcie miejsc w kole i rozpocznij dyskusję. Możesz posłużyć się poniższymi pytaniami/tematami:

    • Jakie są wasze wrażenia dotyczące zbierania materiału dźwiękowego?
    • Co myślicie o zgromadzonym przez Was materiale dźwiękowym?
    • Jakie dźwięki pojawiają się na waszych nagraniach? Dlaczego takie, a nie inne? Co na to wpłynęło?

    3. Krótko podsumuj dyskusję i przekaż uczniom informację, że na kolejnych zajęciach z tego cyklu przyjrzycie się (a raczej „przysłyszycie się”) bliżej zarejestrowanym przez nich dźwiękom, a następnie będziecie próbowali wspólnie dokonać literackiej interpretacji przestrzeni dźwiękowej Waszej szkoły.

    Wariant: Poproś uczniów, by w domu, w wolnej chwili zapoznali się ze zgromadzonym materiałem dostępnym na wirtualnym dysku. Niech każdy z uczniów wybierze jedno nagranie / jeden plik, które w szczególny sposób go zainteresowało, zaciekawiło.

    Zobacz też

    diamond icon
    diamond icon
    ikona Tomasz Misiak, „Estetyczne konteksty audiosfery", Poznań 2009.
    ikona Maksymilian Kapelański, Koncepcja „pejzażu dźwiękowego" w pismach R. Murraya Schafera. Warszawa 1999, [maszynopis pracy magisterskiej na Uniwersytecie Warszawskim].
    ikona „Kultura dźwięku. Teksty o muzyce nowoczesnej", pod red. C. Cox, D. Warner, Warszawa 2010 (tutaj w szczególności: Jacques Attali "Szum i polityka", John Cage,"Przyszłość muzyki: credo", R. Murray Schafer "Muzyka środowiska", Pierre Schaeffer "Akuzmatyka").

    O autorach

    diamond icon
    diamond icon

    Daniel Stachuła

    Animator i menadżer kultury, teatrolog i polonista, koordynator projektów z zakresu edukacji kulturowej. Współtwórca Stowarzyszenia Młodych Animatorów Kultury (SMAK), które realizuje projekty społeczno-artystyczne, m.in. cykliczny OFF Opera. Prowadzi w Poznaniu przestrzeń społecznego centrum kultury Fyrtel Główna. Zaangażowany w działania pedagogiczno-teatralne – współpracował z wieloma teatrami i instytucjami kultury. Jako reżyser/pedagog teatru zrealizował kilka spektakli i działań performatywnych. Prowadzi zajęcia i warsztaty, opiekuje się procesami twórczymi. Lubi operę

    avatar

    Podobne konspekty

    diamond icon
    diamond icon
    Wiek 16-19 lat
    miniaturka Anna Zalewska-Uberman, Katarzyna Kanowska, Joanna Krukowska-Gulik, Kamilla Kiermasz

    Poetycka mapa szkoły

    Wiek 10-13 lat
    miniaturka Joanna Krukowska-Gulik

    Zakazy, nakazy, normy...

    Wiek 6-10 lat
    miniaturka Anna Zalewska-Uberman

    Odkrywanie przestrzeni szkoły