• O nas ikona
  • Miniatura konspektu
    Dorota Ogrodzka

    Dzień Kobiet

    Warsztat przeznaczony do poprowadzenia przed Dniem Kobiet pozwala na podjęcie z uczniami tematu płci oraz sposobu, w jaki jest ona przedstawiana i odbierana w naszej kulturze. Jego celem jest zachęcenie uczestników do spojrzenia na kobiecość jako konstrukt budowany przez konkretne gesty, zachowania, rekwizyty, język. Podejmowane z grupą działania dają pole do namysłu nad tym, w jaki sposób można rozszerzać myślenie o modelach kobiecości tak, by nie było to dla nikogo opresyjne, bolesne czy wykluczające.

    Grupa wiekowa Wiek 13-16 lat
    Rodzaj zajęć godzina wychowawcza, koło teatralne, przygotowanie wydarzenia szkolnego / klasowego
    Miejsce sala lekcyjna, budynek szkoły, sala gimnastyczna / duża przestrzeń
    Czas 240 minut
    Cel zajęć
    • zapoznanie uczniów z pojęciem performatywności, także w odniesieniu do kategorii płci;
    • zachęcenie uczniów do lektury tekstów teoretycznych, filozoficznych i czerpania z nich impulsu do własnej refleksji, kształtowania światopoglądu;
    • rozwijanie wrażliwości społecznej uczestników, pogłębianie świadomości dotyczącej równości płci, równości obywatelskiej;
    • uwrażliwienie uczniów na stereotypy i zachęta do pogłębionej refleksji prowadzącej do wykraczania poza stereotypowe myślenie, pobudzanie krytycznego myślenia o naszej kulturze społeczeństwie;
    • zachęcenie do przyjmowania aktywnych postaw w kształtowaniu rzeczywistości symbolicznej i społecznej.
    Metody pracy improwizacje ruchowe, improwizacje słowne, performans, pokaz, pokaz fragmentów filmu lub spektaklu , praca z tekstem, burza mózgów

    Przygotowanie do zajęć

    Aranżacja przestrzeni

    Sala, krzesła, wyposażenie multimedialne.

    Środki dydaktyczne

    Proste materiały: papier, mazaki, rzutnik, ekran, komputer, głośniki, kable do transmisji na żywo mikrofon.
    Inne materiały plastyczne wybrane przez uczniów do poprowadzenia ostatniej części.

    Przebieg zajęć

    diamond icon
    diamond icon

    1. „Casting" 45 min.

    W sali zorganizuj stanowisko z kamerą, która będzie transmitować obraz (ale bez dźwięku) tak, by widać go było na rzutniku przed salą. Poproś uczestników, by zebrali się przed wejściem do sali i wchodzili pojedynczo. Poproś pierwszą osobę, która wejdzie o wykonanie przed kamerą zadania: biegaj jak dziewczyna. Potem kolejne zadania: rzucaj jak dziewczyna, bij jak dziewczyna, przygotowuj się do biegu jak dziewczyna. Gdy wykona zadanie, niech stanie się operatorem kamery. Poproś kolejną osobę i zadaj jej podobne zadania. W ten sposób zaproś jeszcze kilka osób do działania. Następnie zaproś do sali wszystkich uczestników. Zapytaj tych, którzy nie brali udziału w akcji, tylko ją obserwowali, jakie ich zdaniem było zadanie. Następnie zapytaj wszystkich uczestników o wrażenia: jak im się działało, jak oglądało akcje? Czy podobało im się to, co widzieli? Jakie były ich skojarzenia, gdy usłyszeli hasło: jak dziewczyna? Co było dla nich w tym trudne, może oburzające? Co powodowało emocje, jakie?

    Następnie wspólnie obejrzyjcie film „Like a girl” i porozmawiajcie jeszcze chwilę o odczuciach i wrażeniach. Jak uczestnicy tego filmowego eksperymentu odczytali plecenia? Czy podobnie do Twoich uczestników? Zapytaj uczniów o wnioski: co dla nich wynika z tego eksperymentu?

    2. POWINNY/MUSZĄ/MOGĄ 45 min.

    Na dużym kartonie/brystolu/flipcharcie umieść kilka pasków papieru z czasownikami modalnymi (MUSZĄ, POWINNY, LUBIĄ, MAJĄ, CHCĄ, SĄ DOBRE W) oraz określeniami: NIGDY, ZAWSZE. Na odwrocie każdego paska zapisz jego owróconą formę (np. dla POWINNY – NIE MUSZĄ, dla LUBIĄ – nie zawsze LUBIĄ, dla MAJĄ – czasem nie MAJĄ, dla CHCĄ – nie zawsze chcą itd.) Połóż paski tak, by te pierwotne czasowniki i określenia były na górze. Rozłóż określenia jedno pod drugim, w pewnej odległości.
    Po lewej stronie obok każdego określenia zapisz słowo KOBIETY. Powstaną w ten sposób rozpoczęte zdania: KOBIETY MAJĄ, KOBIETY POWINNY…

    Poproś grupy, by uzupełniły zdania według skojarzeń, przywołując zdania, przekonania, które ich zdaniem często występują w kulturze, w społeczeństwie, z którymi na co dzień się stykają.
    Następnie porozmawiajcie przez chwilę o tym, co widzicie. Zapytaj ich: jak się czują z tym, co zostało zapisane, które zdania budzą ich opór i dlaczego. Każda grupa niech wybierze trzy zdania, z którymi najbardziej się nie zgadza, które są dla jej członków najbardziej problematyczne lub budzą najtrudniejsze emocje.

    Następnie poproś grupy, by każda ustawiła z siebie obraz, zatrzymaną sytuację (może zawierać element ruchu, ale całość niech będzie możliwa do zaprezentowania w piętnaście sekund) odpowiadającą temu zdaniu. Niech zaprezentują je sobie nawzajem. Przy okazji każdej kolejnej prezentacji zachęć pozostałe grupy, by dokonywały w tym obrazie zmian, które sprawią, że wymowa tego obrazu stanie się dla nich akceptowalna. Poproś zmieniających o nadanie tytułów nowym obrazom. Niech każda grupa zaproponuje trzy obrazy, które ulegają zmianie i dzięki temu każda zostaje z trzema tytułami, hasłami, które będą wykorzystane później.

    3. Zmiana czasowników 20 min.

    Wszyscy wróćcie teraz do miejsca, gdzie leży karton z hasłami. Odwróć wszystkie paski papieru tak, by widać było przeciwieństwa. Zdania zmieniły znaczenie (np. KOBIETY POWINNY BYĆ DELIKATNE na Kobiety NIE MUSZĄ być DELIKATNE albo KOBIETY SĄ DOBRE w OPIEKOWANU SIĘ DZIEĆMI na KOBIETY NIE MUSZĄ BYĆ DOBRE W OPIEKOWANIU SIĘ DZEĆMI) – zapytaj uczestników o to, jak się czują z tym stwierdzeniami? Która zmiana cieszy ich najbardziej? Jak zmieniły się wybrane przez nich zdania, jak się z tym czują?

    4. Performatywność płci 40 min.

    W grupach (ok. sześcioosobowych) przeczytajcie tekst Judith Butler „Performatywność płci”. Niech każda grupa, poszuka przykładów performatywności płci, czyli elementów konstruujących to, co w kulturze uznaje się za kobiece (np. strój, zachowania, cechy przypisywane kobiecości).

    5. Przemówienia 45 min.

    1. Poproś, by każda grupa wróciła do trzech wybranych przez siebie zdań, tym razem w wersji zmienionej. Niech staną się one punktem wyjścia do napisania przemówień. Każdy zespół wybiera jedno sformułowanie (do wykorzystania w tekście mają hasła-tytuły zmienionych obrazów z etapu trzeciego) lub może połączyć wszystkie (lub dwa) sformułowania w jednym przemówieniu.

    2. Po napisaniu przemówienia grupy wymieniają się tekstami. Każda grupa decyduje, w jaki sposób odczytuje otrzymane przemówienie (czy robi to jedna osoba, czy na głosy, czy chórem) i czy wykorzystuje fragmenty przygotowanych wcześniej obrazów/sytuacji do prezentacji przemówienia.

    3. Zaproś uczniów do wspólnego oglądania performatywnych przemówienia wszystkich grup, porozmawiaj z nimi o każdym: co w tych przemówieniach działa (jakie argumenty, hasła, ale też formy pokazania, odczytania). Jak można by je rozwinąć w sceny, sekwencje działań? Jakie postulaty wnoszą? Z czym się nie zgadzacie, jeśli pojawiają się w wystąpieniach innych grup takie elementy?

    6. Rytuały 45 min.

    1. Poproś uczniów, by spróbowali przypomnieć sobie, jakie rytuały, zwyczaje z okazji Dnia Kobiet znają. Skomentujcie je wspólnie: czy je lubicie, czy nie, co one dają społeczeństwu, jakie niosą ze sobą znaczenia.

    2. Zaproponuj, by każda grupa, korzystając z napisanego przemówienia i wcześniejszych rozmów zaprojektowała alternatywny rytuał/akcję z okazji Dnia Kobiet, który przybliża tę wybraną przez nich ideę/zdanie.
    Np. Kobiety nie muszą być delikatne – jak zaprojektować akcję wcielającą tę frazę w życie, jak dać szansę uczestniczkom na okazanie niedelikatności, oswojenie się z tym, że jest ona dozwolona i możliwa).

    Nie chodzi tu scenki i prezentacje haseł, ale o zaprojektowanie na ich podstawie akcji/działań, w których inni uczniowie szkoły będą mogli coś zrobić, wziąć aktywny udział. Niech to będą prawdziwe i realne działania: tak jak dawanie kwiatów jest prawdziwe.

    Poproś, by każda grupa przygotowała plan akcji, wraz z krótkim przedstawieniem scenariusza. Ważne, by była to akcja możliwa do przeprowadzenia w szkole.

    3. Zaproś zespoły do prezentacji zaprojektowanych działań – niech w miarę możliwości mają one charakter performatywnego spaceru po szkole i wskazania miejsc, w których będą się toczyć działania lub performatywnego opisu z wytłumaczeniem planu. 

    4. Zachęć uczestników do podjęcia decyzji – które akcje będą realizowane w szkole i kiedy (mogą wybrać jedną, kilka lub wszystkie w zależności od chęci i sił).
    Zrealizujcie akcje w szkole, po każdej zorganizujcie krótką dyskusję z uczniami, którzy wezmą w niej udział: co oni myślą o Dniu Kobiet? Jak czuli się w zaproponowanych akcjach? Co z nich odczytują? Jak je rozumieją?
    Po zrealizowanych akcjach porozmawiaj z uczestnikami warsztatu o tym, jakie mają wnioski z organizowania i przeprowadzania akcji.

    Zobacz też

    diamond icon
    diamond icon
    ikona Judith Butler, „Zapis na ciele. Performatywna wywrotowość", [w:] "Antropologia Widowisk. Wybór Tekstów", pod red. L. Kolankiewicza, Warszawa 2010.
    ikona „Gender. Przewodnik Krytyki Politycznej", Warszawa 2014.
    ikona Film „Dzień Kobiet" w reżyserii Marii Sadowska (dostępny np. w serwisie vod.onet.pl)
    ikona Judith Butler, „Uwikłani w płeć", tł. K. Krasuska, Warszawa 2008.
    ikona „Gender: perspektywa antropologiczna", t.2: kobiecość, męskość, seksualność, pod red. R. Hryciuk, Warszawa 2007.

    O autorach

    diamond icon
    diamond icon

    Dorota Ogrodzka

    Artystka społeczna, pedagożka teatru, reżyserka i badaczka, aktywistka. Kuratorka i tutorka projektów artystyczno-społecznych i artywistycznych, wspiera zespoły twórcze, artystów, liderki lokalne. Wiceprezeska Stowarzyszenia Pedagogów Teatru, z którym realizuje warsztaty, procesy twórcze, spektakle i wydarzenia. Jest członkinią międzynarodowej sieci Reshape, w której od 3 lat pracuje na rzecz rozwijania sektora kultury i sztuki. Współorganizatorka festiwalu SLOT ART, kuratorka programu warsztatowego, członkini Rady Slotu. Prowadzi zajęcia w Instytucie Kultury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego oraz w Polsko-Japońskiej Szkole Technik Komputerowych. Współpracuje z wieloma teatrami i instytucjami kultury oraz organizacjami, w Warszawie, kraju i zagranicą, m.in. z Teatrem Powszechnym im. Z. Hübnera, Krytyką Polityczną, Fundacją Szkoła Liderów, Towarzystwem Inicjatyw Twórczych "ę", Fundacją Sto Pociech, Instytutem Teatralnym im. Zbigniewa Raszewskiego.

    avatar

    Podobne konspekty

    diamond icon
    diamond icon
    Wiek 13-16 lat
    miniaturka Dorota Ogrodzka

    Dzień Niepodległości

    Wiek 16-19 lat
    miniaturka Monika Mioduszewska-Olszewska

    Kobiety wbrew stereotypom – na podstawie reportaży prasowych

    Wiek 16-19 lat
    miniaturka Monika Mioduszewska-Olszewska

    "Hamlet". Gdzie są kobiety w tej historii?