Konspekt zajęć

Wiersz wolny – czyli jaki? Na przykładzie utworu Tadeusza Różewicza „Prawa i obowiązki"

lekcja
Wiek 16-19 lat
30.04.2021 autor: Anna Zalewska-Uberman

tagi

język polski, analiza wiersza, interpretacja tekstu, analiza dzieła sztuki, recytacja, interpretacja głosowa, interpretacja obrazu

czas

45min

Podczas lekcji uczniowie przyjrzą się wierszowi wolnemu na przykładzie utworu „Prawa i obowiązki” Tadeusza Różewicza. Będą odkrywać sceniczne możliwości utworu, ze szczególnym uwzględnieniem jego brzmieniowego potencjału.

cele zajęć

  • głosowa interpretacja wiersza wolnego;
  • interpretacja tekstu.

Metody pracy

rozmowa , praca z użyciem zasobów internetu, improwizacje słowne, ćwiczenia improwizacyjne, ćwiczenia głosowe

Przygotowanie do zajęć

środki dydaktyczne

Tekst utworu Tadeusza Różewicz „Prawa i obowiązki" dla każdego ucznia. Obraz Pietera Bruegla „Pejzaż z upadkiem Ikara" do wyświetlenia na tablicy multimedialnej.

aranżacja przestrzeni

Przestrzeń do pracy w parach.

zadanie dla ucznia

dodatkowy opis

Wskazówki do prowadzenia zajęć online:

Aby zaprezentować obraz Pietera Bruegla, możesz użyć opcji udostępnianie ekranu (np. w programie Zoom opcja Share screen).

Pozostałe ćwiczenia:

a) Pracę w parach i grupach na etapie analizy i dyskusji, dzielenie się refleksjami najlepiej przeprowadzić, korzystając z aplikacji z opcją pracy w pokojach (np. Zoom i Breakout Rooms).

b) Część prezentacyjną ćwiczeń najlepiej przeprowadzić we wspólnym pokoju.

c) Przed pracą nad nad prezentacjami poproś uczniów, aby ustawili jako tło Zooma obraz Pietera Bruegla „Pejzaż z upadkiem Ikara". Można to zrobić, klikając w menu Start Video i wybierając opcję Choose Virtual Background - wówczas pokaże się okno, w którym należy wybrać znak + (Add Image) i dodać obraz (uczniowie muszą pobrać cześniej obraz Bruegla na dysk - możesz im go wysłać jako plik na czacie). W ten sposób obraz pojawi się jako tło, na którym się będą widoczni uczniowie. Zachęć ich do tego, by wykorzystali ten element w budowaniu prezentacji. 

d) Podczas prezentacji we wspólnym pokoju poproś, aby ci, którzy nie występują, wyłączyli na ten czas swoje kamery i mikrofony, a włączyli opcję „Hide non-video participants” - dzięki temu na ekranie pokażą się tylko osoby wygłaszające tekst.

przebieg zajęć

1

Prolog. Co widzą postaci z obrazu a co obserwatorzy upadku Ikara?

1. Rozpocznij lekcję od pokazania uczniom obrazu Pietera Bruegla „Pejzaż z upadkiem Ikara”, nawiązującego do powszechnie znanej mitycznej opowieści. Jeśli masz możliwość, wyświetl obraz na tablicy multimedialnej i pozostaw ją włączoną przez całą lekcję, tak aby obraz stanowił tło dla waszych działań scenicznych. Daj uczniom chwilę na przyjrzenie się obrazowi.

2. Zaproponuj, aby potraktowali dzieło Bruegla jak zatrzymaną chwilę, kadr. Spróbujecie za pomocą słów ożywić widocznych na nim bohaterów. Poproś uczniów, aby dobrali się w trójki, w których każda osoba wcieli się w jedną z ukazanych na obrazie postaci (oracz, rybak, pasterz). Niech jako ta postać powiedzą, co widzą wokół siebie. Wszystkie trójki pracują równolegle bez prezentowania na forum wypowiedzi.

3. Poleć uczniom, aby pozostali w trójkach i weszli w role obserwatorów sceny upadku Ikara i z tej perspektywy zwrócili się do dowolnie wybranych postaci z obrazu (praca równoległa w zespołach).

10 min
2

Co i jak widzi podmiot liryczny? Perspektywa „dawniej” i „teraz”

1. Poproś uczniów o zapoznanie się z wierszem Tadeusza Różewicza „Prawa i obowiązki”. Daj chwilę na cichą lekturę, a następnie podziel klasę na grupy kilkuosobowe. Poleć, by:

- połowa grup przyjrzała się pierwszej części wiersza, która ujawnia perspektywę DAWNIEJ (zaczyna się od słów „Daw­niej kie­dy nie wiem”)

- druga połowa grup przyjrzała się części, która dotyczy perspektywy TERAZ (od słów „lecz te­raz kie­dy te­raz nie wiem”).

W analizie pomocne mogą być pytania:

- Co cechuje myślenie podmiotu lirycznego w tej części pwiersza? Jak widzi prawa i obowiązki?

- Jaki jest ton wypowiedzi podmiotu lirycznego?

 2. Poproś klasę, aby w parach spotkały się osoby, które pracowały nad różnymi strofami i podczas rozmowy zastanowiły się, czym różni się „teraz” od „dawniej” dla podmiotu mówiącego. Jak myślą, z czego wynika taka zmiana perspektywy? Po skończeniu całego zadania wszyscy będą mieli wgląd w obydwie perspektywy przedstawione w wierszu.

10 min
3

Wiersz wolny na scenie. Poszukiwanie znaczeń i odkrywanie brzmieniowego potencjału utworu

1. Forma wiersza

Poproś uczniów, by przyjrzeli się formie tego wiersza – co jest w niej charakterystycznego? W razie potrzeby zwróć ich uwagę na podział na części, brak interpunkcji, swobodną budowę rytmiczną, w której nie obowiązują żadne schematy. Powiedz uczniom, że ten rodzaj tekstu jest nazywany wierszem wolnym. Zapowiedz, że w kolejnym zadaniu – kierując się nazwą –  uczniowie będą mieli pełną wolność w szukaniu sposobu na przeczytanie tego tekstu.

2. Poszukiwanie brzmienia

Poleć, aby uczniowie pracowali nadal w parach. Ich zadaniem jest dodanie do wiersza znaków interpunkcyjnych, które oddają to, w jaki sposób chcą go przeczytać. Nastęnie niech odczytają na głos cały wiersz w taki sposób, aby oddać charakter każdej z części i perspektywę podmiotu lirycznego.

3. Performatywne odczytanie utworu

a) daj uczniom czas na przygotowanie się do prezentacji utworu. Powiedz, że odczytanie utworu mogą zaaranżować, korzystając z obrazu wyświetlanego na ekranie. Niech zastanowią się, w jaki sposób chcą go włączyć do swojej prezentacji. 

b) zaproś chętne pary do prezentacji utworu.

c) w podsumowaniu prezentacji zastanówcie się wspólnie nad poniższymi zagadnieniami:

- Jakie emocje towarzyszą podmiotowi lirycznemu? Co się zmienia w perspektywie podmiotu mówiącego? Jak brzmi „dawniej” tekstu,  a jak „teraz” ?

20 min
4

Jak działa wiersz wolny?

Poproś uczniów, aby w parach porozmawiali o formie wiersza wolnego: jak go czytać? Niech każda osoba w parze sformułuje wskazówkę dotyczącą wygłaszania wiersza wolnego.

5 min

Zobacz także