Konspekt zajęć

Mała konstytucja

pozalekcyjne
Wiek 10-13 lat
02.03.2018 autor: Dorota Ogrodzka

tagi

społeczeństwo, idee / wartości, historia

czas

260min

Zajęcia mają oswoić uczestników z pojęciem konstytucji, a także zachęcić ich do namysłu nad tym, jak chcieliby zmieniać, ulepszać państwo i społeczeństwo, w którym żyją. Rozwój kreatywności idzie tu więc w parze z poczuciem odpowiedzialności i świadomości obywatelskiej, zgodnie z ideą Janusza Korczaka, który jako jeden z pierwszych teoretyków i praktyków pedagogiki pisał o dziecku jako pełnoprawnym obywatelu. Celem warsztatów jest też zainteresowanie dzieci ustrojem, symboliką i dokumentami prawnymi państwa, w którym żyją i zachęcenie ich do aktywnego poznawania tych elementów.

Zaproponowany wariant ma na celu zapoznać uczestników w formie zabawy-debaty z zasadami dyskutowania, konstruowania argumentów  prowadzenia sporów, które stanowią podstawę demokracji. Pozwala też na przygotowanie nietypowych obchodów Święta Konstytucji 3 maja.

cele zajęć

- zapoznanie uczestników z polską konstytucją, zachęcenie ich do przeczytania jej i zastanowienia się nad jej znaczeniem;

- pobudzenie uczestników do przyjmowania aktywnych postaw obywatelskich, wiązanych ze znajomością swoich praw i odwagą, by ubiegać się o ich egzekwowanie, a także zachęcenie ich do uświadomienia sobie i nazwania ważnych dla nich w kontekście życia w społeczeństwie wartości i potrzeb;

- rozwinięcie umiejętności współpracy uczestników poprzez wymyślanie i realizowanie wspólnych działań;

- umożliwienie uczestnikom przyjmowania roli reżyserskiej, dzielenia się swoimi pomysłami i sprawdzania ich w kontakcie z grupą.

Metody pracy

performans, pokaz fragmentów filmu lub spektaklu , poster, praca z tekstem, praca z użyciem zasobów internetu, dyskusja, ćwiczenia muzyczne, ćwiczenia improwizacyjne, ćwiczenia głosowe, burza mózgów

Przygotowanie do zajęć

środki dydaktyczne

Rzutnik, komputer, ekran

Sprzęt do nagrywania,  kable (mogą być zwykłe smartfony)

Kartony, koce, pudła, taśma malarska, krzesła, stoły, markery, papier

aranżacja przestrzeni

Sala, krzesła, wyposażenie multimedialne

zadanie dla ucznia

dodatkowy opis

Scenariusz można przeprowadzać w kilku wariantach - krótszym (bez sejmu dziecięcego) lub dłuższym. 

przebieg zajęć

1

Konstytucja - quiz

Podziel klasę/grupę na trzy zespoły. Każda grupa ma za zadanie odpowiadać na zadawane pytania, w określonym czasie naradzając się i zapisując odpowiedź na dużym kartonie, który następnie będą podnosić do góry.

Proponowane pytania:

- Czy w całej Polsce jest jedna konstytucja? (tak)

- Wymień trzy symbole narodowe, o których mowa jest w konstytucji  (np. flaga, godło, hymn)

- Jakie poglądy są zakazane przez konstytucję, wymień chociaż jeden (rasizm, komunizm, faszyzm)

- Czy w Polsce konstytucja  zapewnia równość kobiet i mężczyzn? (tak)

- Ile trwa kadencja prezydenta? (5 lat)

- Do którego roku życia obowiązkowa jest nauka w szkole? (do 18)

- Czy w Polsce obowiązuje jakaś religia? (nie)

- Do kogo należy władza w Polsce (do narodu)

- Kto zajmuje się pilnowaniem tego, czy przestrzegana jest wolność, przywileje prawa ludzi? (Rzecznik Praw Obywatelskich)

 

Po zakończonej grze skomentujcie wspólnie jej przebieg. Zapytaj uczestników, czy pytania były dla nich łatwe, czy znali odpowiedzi, co ich zaskoczyło, czy wiedzą, o jakich sprawach jeszcze traktuje konstytucja (sądy, finanse, banki, stany klęski żywiołowej, sytuacje zagrożenia).

20 min
2

Niekonkstytucyjne fantazje

Podziel uczestników na cztery grupy. Poproś, by wyobrazili sobie:

- że konstytucji w ogóle nie ma (dwie grupy)

- że konstytucja jest łamana/nieprzestrzegana (dwie grupy). Poproś ich, by spróbowali stworzyć krótką akcję, w której pokażą takie społeczeństwo. Niech zdecydują, jaki aspekt ujęty w konstytucji pokazują.

Aby wesprzeć ich w pracy, możesz wręczyć zespołom koperty zawierające pytania pomocnicze: jakie prawa są naruszane? co w tej sytuacji działa, a co nie działa? kto jest pokrzywdzony? co się wydarza?

Dodatkową inspiracją, która może im ułatwić wymyślenie i stworzenie tej sytuacji, jest wręczenie po jednym rekwizycie, np. krzesła, taśma czerwonobiała, szary papier itp. Zaproś zespoły do wzajemnej prezentacji, po każdej porozmawiajcie: co się wam w tych sytuacjach podobało a co nie? Jakie mogłyby być konsekwencje, gdyby ten stan trwał dłużej? Jaki zapis konstytucji mógłby zmienić ten stan? Zbierz propozycje, a następnie poproś, by uczniowie spróbowali zaimprowizować coś, co zmieni daną akcję zgodnie z proponowanym zapisem. Jak zapobiec sytuacjom, które uznajecie za niepożądane? Sprawdź z uczniami, czy w konstytucji jest naprawdę taki zapis, który bliski jest ich sugestiom.

30 min
3

Tworzenie konstytucji

Zaproponuj, by każda z grup napisała swoją konstytucję: jedna konstytucję szkoły, druga konstytucję klasy/Waszej grupy, trzecia: konstytucję miasta, czwarta: konstytucję podwórka/osiedla/dzielnicy. Grupy mogą zapisywać swoje konstytucje na dużych kartonach.

Drugim wariantem jest też wspólne wybranie obszaru, który zaproponują dzieci i tworzenie zbioru zasad, obowiązujących w tym obszarze w każdej z tych rzeczywistości (szkoły, miasta, klasy, podwórka). Np. może to być obszar relacji dzieci i dorosłych albo praw dziecka, albo inny, zaproponowany przez uczestników i uczestniczki.

Zanim przystąpicie do pisania możecie wspólnie wypisać, jaki elementy zawiera konstytucja (symbole, sprawowanie władzy – kto, przez jaki czas, jakie ma prawa; prawa obywateli, rozwiązywanie sporów, własność/finanse, postępowanie w sytuacjach kryzysowych i awaryjnych). 

20 min
4

Własne rządy

Poproś każdą grupę, by zbudowała z dostępnych materiałów w sali (krzesła, stoły, koce, stelaże, pudła, szary papier) swoje terytorium, oddające charakter ich wymarzonej klasy/ szkoły/ osiedla – w zależności od tego, czego konstytucję pisali. Powiedz, że te konstrukcje nie muszą przypominać tych miejsc,  jedynie oddawać ich klimat, zaś ważne by były oddzielone od reszty przestrzeni, wyodrębnione. Jeśli macie do dyspozycji więcej niż jedno pomieszczenie np. kilka klas, korytarz, boksy w szatni to każda grupa może działać w innej przestrzeni.

Daj uczestnikom zadanie: niech w swojej przestrzeni zaprojektują działanie, ćwiczenie, w którym będą mogły wziąć udział inne grupy i które będzie sposobem realizacji ich punktu konstytucji, wprowadzeniem go w życie.

Jeśli uznasz, że to zdanie jest zbyt abstrakcyjne dla dzieci możesz na początku sam/a przygotować dla nich takie doświadczenie na podstawie wybranego przez siebie punktu np. jeśli tym punktem jest: wszyscy mają prawo do odpoczynku to możesz zaproponować, by każdy zajął wygodną pozycję i spędził w niej minutę w ciszy; jeśli wybierasz: flaga jest kolorowa, wielobarwna – poproś uczestników, by stworzyli z siebie, na podłodze projekt flagi. Ważne jest by pomóc uczestnikom wymyślić doświadczenie, które będzie jak najmniej prezentacyjne, jak najbardziej związane z włączeniem innych, zaangażowaniem ich zmysłów, stworzeniem im okazji do doświadczenia. Każde z działań przygotowywane jest w przestrzeni danej grupy, zachęć ich, by zadbali o szczegóły – o klimat, o wprowadzenie uczestników, o podanie instrukcji, wypowiedzenie lub odczytanie punktu konstytucji, który wam patronuje.

Wspólnie przejdźcie przez wszystkie przestrzenie doświadczeń.

Porozmawiajcie: co było ciekawe, co cenne? według której zasady chcielibyście funkcjonować? co było łatwe, a co trudne w realizacji doświadczenia dla uczestników?

 

Jeśli akcja podoba Wam się możecie ją zorganizować z okazji święta konstytucji dla innej klasy/ lub dla szkoły dzieląc uczestników na małe grupy.

 

Drugim wariantem tej części jest działanie w oparciu o zapisy realnej  konstytucji. Przestrzenie tworzone są według wcześniejszego podziału (szkoła, klasa, osiedle, miasto, oraz potencjalnie inne). Każda grupa wybiera jeden paragraf lub konkretny punkt z polskiej konstytucji i tworzy akcje, która ma być zastosowaniem tego punktu, jego realizacja. Po akcjach następuje podobna rozmowa: co myślicie o tym punkcie, czy uważacie, że na co dzień, w świecie (w klasie, szkole, na osiedlu, w mieście) jest on stosowany czy łamany? Czy jest trudny do realizacji? Czy jest potrzebny? Co dzięki niemu zyskujemy? Co by było, gdyby go nie było.

 

Wariant: (ta część może być realizowania jako osobna całość)

90 min
5

Sejm dziecięcy

Porozmawiajcie z uczestnikami, co wiedzą o sejmie – czym jest, co się tam robi, jak działa. Wspólnie obejrzyjcie fragmenty obrad sejmu.

Zaproponuj rozgrzewkę bazującą na charakterystycznych dla sejmu gestach: spanie na fotelach, objawy nudy posłów, gesty zza mównicy, przemowy i inne.

 

Spróbujcie wspólnie wypisać charakterystyczne dla sejmu sformułowania retoryczne, zróbcie ich listę.

Następni wspólnie stwórzcie listę ważnych dla Waszej klasy/ szkoły/ miasta/ osiedla spraw (wypisywanie może odbywać się we wcześniej ustalonych grupach).  Zabawcie się w losowanie – każda osoba losuje hasło i ma minutę na przemówienie w tej sprawie, wniesienie jakiegoś postulatu. Dobrze by było, żebyście wcześniej skontrowali mównicę – to może być zdanie do pracy w grupach – każda grupa konstruuje mównice – np. z pudeł, tekturowych rur, szarego papieru, potem mówca wybiera jedną z mównic.

Porozmawiajcie o tym doświadczeniu: czy trudno było Wam przemawiać? Które przemowy najbardziej do Was przemówiły i dlaczego? Czego najczęściej dotyczyły przemowy, co było w nich podobnego/ różnego? Co ma wspólnego przemawianie w sejmie z aktorstwem? co sejm z teatrem?

W tej części rozmowy możesz zwrócić szczególną uwagę na to, by pokazać zasadę, na którą zwraca uwagę Erving Goffman (patrz: Człowiek w teatrze życia codziennego, konteksty). Nasza sfera publiczna ma charakter performatywny, teatralny. Jako ludzie społeczni przyjmujemy role, np. posła. Wszystkie zdarzenia, jeśli potraktować je jak występy przed innymi są trochę teatralne: mają swoje gesty, używamy rekwizytów, mamy „scenariusze” tzn wiemy jak się zachować w danej sytuacji. Możesz tu wprowadzić pojęcie konwencji. Zapytać uczestników o inne role np.: nauczyciela, księdza, urzędnika, pilota – jakich rekwizytów używają, co się składa na ich rolę. Czy o znaczy, ż to co robią jest nieprawdziwe? Ważne, by pokazać młodym ludziom, że teatralne nie znaczy nieprawdziwe lub udawane, ale skonstruowane, wymyślone i realizowane tak, by mogło być skuteczne, mogło przemawiać i działać.

 

Przeczytajcie fragmenty tekstu Janusza Korczaka o sejmie dziecięcym – czy podoba się Wam ten pomysł? Co w nim Wam się podoba, co mogłoby być trudne?

 

Ustalcie wspólnie listę spraw na obrady sejmu. Zapiszcie postulaty na kartkach. Do każdego zapiszcie postulat przeciwny np. „wakacje powinny być wydłużone”, „wakacje powinny być skrócone”. Następnie podziel grupę na dwie części, losowo. Jednej grupie przydziel jedną tezę, drugiej – drugą. Uczestnicy niezależnie od własnych poglądów mają za zdanie bronić tezy przydzielonej ich grupie, według zady pojedynczego, naprzemiennego zbierania głosu. W każdej turze jeden uczestnik może zabrać głos raz i wypowiedzieć jeden argument. Nie można się powtarzać. Dodatkowo ważny jest czas – debata musi przebiegać sprawnie. Jeśli uczestnikom trudno jest formułować argumenty możecie po pierwszej rundzie wspólnie zastanowić się, jak to robić, do czego się odnosić, jak konstruować tezy.

W innym wariancie możesz zaproponować, że po skończonej rundzie uczestnicy mogą zmienić grupy, jeśli „konkurenci” ich przekonali lub stworzyć trzecią grupę –widownię, która po każdej rundzie będzie decydować, kto ich przekonał.

 

Porozmawiajcie potem o tym doświadczeniu:

Czy łatwo było konstruować argumenty? Czy łatwe było to, gdy broniłeś/Aś poglądu, z którym się nie zgadzasz? Czy zmieniałeś zdanie po wysłuchaniu innej grupy? Jakie są ich wrażenia? Czy zadziałały jakieś mechanizmy podobne do tych, które znają z sejmu, polityki?

90 min
6

Podsumowanie

Na koniec porozmawiaj z klasą/grupą o tym, czego dowiedzieli się o konstytucji, jak teraz patrzą na nią, jak ją rozumieją, co uważają w niej za ważne i jakie znaczenie ma według nich dla obywateli.

10 min

Zobacz także

  • J. Kopczyńska-Sikorska, „Idee praw dziecka w życiu i pracy Janusz Korczaka", w: „Wychowanie w przedszkolu” 1992/6.
  • J.Korczak, „Prawo dziecka do szacunku", Spółdzielnia Wydawnicza „Książka:, Warszawa-Kraków 1948.
  • E. Goffman, „Człowiek w teatrze życia codziennego", tł. H. i P. Śpiewak, Wydawnictwo Aletheia, fragmenty w antologii Antropologia Widowisk, red. L.Kolankiewicz, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego
  • J. Korczak, „Pisma wybrane", Warszawa 1957.