Konspekt zajęć

Maska

pozalekcyjne
Wiek 16-19 lat
13.10.2020 autor: Dorota Ogrodzka

tagi

godzina wychowawcza, zajęcia teatralne, tworzenie pracy plastycznej, cykl zajęć, tworzenie kostiumu, dyskusja filozoficzna, praca z maską, tożsamość

czas

135min

Maska to niezwykły przedmiot. W społecznościach tradycyjnych maski służyły odstraszaniu duchów, ale i symbolicznemu łączeniu się z przodkami. Były transmiterem kolektywnej siły, mocy i tożsamości. W trakcie warsztatu uczniowie spróbują skorzystać z tej inspiracji i potraktować proces tworzenia własnej maski jako pretekst do refleksji na temat tego, jakie elementy lokalnej, współczesnej historii i społecznej rzeczywistości są dla nich ważne i inspirujące, z których zaś chcą zrezygnować lub szukać dla nich alternatyw.

cele zajęć

  • stworzenie okazji do współpracy przy działaniu manualnym, rozwijanie umiejętności manualnych oraz oswajanie sytuacji kontaktu z ciałem drugiej osoby;
  • pobudzanie refleksji na temat różnorodności polskiej i lokalnej współczesności, historii, tworzenie okazji do lepszego rozumienia pluralistycznego społeczeństwa;
  • inspirowanie uczestników do krytycznego obcowania z tradycją własnej społeczności, kraju;
  • wzmacnianie krytycznego myślenia i odważnego formułowania swoich myśli wobec innych oraz zachęta do akceptowania wyborów innych osób;
  • rozwijanie wyobraźni i umiejętności twórczej ekspresji, a także zdolności związanych z tworzeniem symboli i metafor;
  • nauka formułowania pytań;
  • pogłębienie wiedzy antropologicznej;
  • wzmacnianie uczniów w kształtowaniu swojego światopoglądu, zestawu wartości, określania swoich granic i wyrażanie ich wobec innych;
  • zachęcenie uczniów do doceniania bogactwa grupy, którą tworzą i swojego miejsca w tej grupie.

Metody pracy

rozmowa kierowana, praca z tekstem, gry i zabawy teatralne, ćwiczenia plastyczne, ćwiczenia konstruktorskie i manualne

Przygotowanie do zajęć

środki dydaktyczne

Klej. Stare gazety pocięte w paski, wazelina, mąka, woda. Farby (najlepiej akrylowe), kolorowy papier, różne tworzywa (filc, koronka, bawełna, płótno i inne), krepina, elementy naturalne: mech, kamyki, kora, liście, kwiaty, kawałki kartonu, folia aluminiowa, etc.

aranżacja przestrzeni

Dowolna sala (najlepiej pusta lub ze zsuniętymi stołami) / w wersji online najlepiej program Zoom.

zadanie dla ucznia

dodatkowy opis

przebieg zajęć

1

BAZA

1. Zapowiedz, że te zajęcia są przeznacozne na przygotowanie masek. Przygotujeci odbicia własnych twarzy z papier mache. Poproś, by uczniowie pracowali w parach (w wariancie online: każdy sam przy pomocy domownika). Każda para powinna przygotować: wazelinę do nałożenia na twarz, masę (z mąki dokładnie wymieszanej z wodą), paski papieru (najlepiej gazetowego). Podawaj kolejne etapy przygotowania maski:

a) Przygotujecie masę i paski papieru.

b) Nałóżcie wazelinę na twarz, tak by dokładnie je zabezpieczyć przed kontaktem z masą.

c) Zanurzajcie paski papieru w masie i nakładajcie je na twarz (możecie dodatkowo zabezpieczyć ja folią aluminiową). Warto zadbać, by paski na obwodzie twarzy oraz pod nosem były nieco grubsze i by cała maska nie miała miejsc podatnych na rozpadnięcie się. Odczekajcie chwilę, aby maska na twarzy osoby nieco stwardniała.

d) Zamieńcie się w parze.

Zostawcie maski na całą noc, by zdołały się utrwalić.

Praca domowa: Poproś uczestników, by przynieśli na kolejne spotkanie kilka ważnych dla siebie przedmiotów: rzeczy związane z ich tożsamością, przynależnością do jakiejś grupy, rodziny, środowiska, wspólnoty, rzeczy związane z ważnymi dla nich wydarzeniami, miejscami, z dzieciństwem. Niech każda osoba przyniesie conajmniej 10 przedmiotów.

Poproś też o zgromadzenie na kolejne spotkanie materiałów: papier, farby, pióra, kawałki gazet, kolorowe, możliwe do przyklejania na powierzchni elementy. Jeśli warsztat odbywa się w wersji online uprzedź wcześniej uczestników, by zgromadzili jak najwięcej różnorodnych plastycznych materiałów.

45 min
2

MASKA

1. Podziel uczestników na pary lub trójki. Poproś, by w tych zespołąch przyjrzeli się swoim maskom (jeszcze czystym) i pomyśleli:

- jakie funkcje może mieć maska w społeczności?

- co może dawać członkom, członkiniom grupy, plemienia, jakiego rodzaju wartości, siłę im przynosić? Czy zawsze jest to według nich pozytywne?

Możesz zapytać ich o przykłady użycia różnego rodzaju masek - w naszej kulturze lub innej. Poproś każdą grupę/ parę by sformułowała jedną wspólną myśl na temat maski i podzieliła się nią (mogą zapisać ją na kartce, lub w wersji internetowej na czacie).

2. Przeczytajcie wspólnie fragment z tekstu Jeana-Thierry'ego Maertensa "Maska i lustro. Esej z antropologii okrycia twarzy" z antologii "Maski" pod redakcją Marii Janion. Może to być krótki fragment opowiadający o masce jako nośniku kolektywnej siły, przedmiocie, który w symboliczny sposób łączy ze społecznością, jej historią.

10 min
3

KOLEKCJA PYTAŃ

Poproś, by każdy z przeniesionych na te zajęcia 10 przedmiotów stworzył swoją mini-kolekcję. Niech zdecydują o ich umieszczeniu i ekspozycji. (W wersji online niech stworzą małą kolekcję np. na podłodze, stole lub łóżku, zrobią jej zdjęcie i obejrzyjcie je poprzez opcję Share Screen lub przesłanie zdjęć).  Następnie wszyscy obejrzyjcie swoje kolekcje. Oglądając niech uczestnicy nadadzą tytuły lub napiszą skojarzenia do kolekcji.

15 min
4

TWORZENIE MASKI

1. Poproś uczestników i uczestniczki, by każda osoba znalazła wygodne miejsce w sali i zajęła je, mając przy sobie swoją maskę-bazę, swoje przedmioty i zestaw haseł nadanych przez innych uczestników. (W wersji online, każdy pracuje w swoim domu, możecie na ten wspólny czas włączyć muzykę i pozostawić włączone kamery, by mieć kontakt.) Na środku sali zgromadź dodatkowe materiały plastyczne, np taśmy, papier, farby.

Zaproś uczestników do tworzenia maski. Zachęć, by używali haseł, które otrzymali od innych oraz swoich przedmiotów jako inspiracji do tworzenia maski. Możesz wprowadzić metodę: każdy przedmiot i jedno wybrane nadane mu hasło odpowiada za jeden element dodoany na masce.

Dobrze na ten czas włączyć muzykę, by wesprzeć skupienie i energię twórczą.

Po zakończeniu pracy poproś uczestników o założenie masek.

20 min
5

DIALOGI MASEK

Dobierz zamaskowanych uczestników w pary (najlepiej losowo). Poproś, by stanęli naprzeciwko siebie, w dwóch rzędach. Zachęć, by przyjrzeli się wzajemnie swoim maskom przez jakiś czas. Zaproponuj kilka rund dialogu, zachęcając, by w formułowaniu komunikatów uczestnicy próbowali  odnosić się do skojarzeń pojawiających się wobec masek partnerów

Runda 1: Słowo – słowo. Uczestnicy porozumiewają się za pomocą słowa. Postaci z jednego rzędu wypowiadają po jednym słowie do swoich partnerów. Ich pary odpowiadają po jednym słowie.

Runda 2: Gest – gest. Osoby z jednego rzędu proponują gest, którym chcą nawiązać kontakt z partnerem. Partnerzy odpowiadają.

Runda 3: Dźwięk – dźwięk. Osoby z jednego rzędu nadają sygnał dźwiękowy. Partnerzy odpowiadają.

Runda 4: Ruch – ruch. Osoby w parach, zachowując kontakt wzrokowy, zaczynają się poruszać, wzajemnie reagując na swoje ruchy. Można tu też wprowadzić element zmiany w parach na klaśnięcie.

Gdy ćwiczenie będzie się rozwijać i uczestnicy poczują się swobodnie można w dowolny sposób rozwijać dialogi, proponując np. ćwiczenia wzajemnościowe, które są oparte na wykonaniu jakiegoś działania wobec swojego partnera. Np.: ustaw go w rzeźbę, daj impuls dłonią, tak, by wprawić w ruch konkretną część jego ciała (np. kolano, ramię, dłoń etc.).

W wersji online należy podzielić uczestników za pomocą opcji Breakout Rooms. Wtedy będą oni dobrani w pary i należy przekazać im instrukcje dialogowania za pomocą czatu.

15 min
6

PODSUMOWANIE

Po zakończonym ćwiczeniu porozmawiajcie o wrażeniach z niego:

- Jak działało Wam się w parach?

- Jakie inspiracje czerpaliście z masek?

- Jak czuliście się w swych własnych maskach?

- Jakie refleksje wzbudziła w Was maska Waszego partnera?

10 min
7

GALERIA MASEK

Na koniec zdejmijcie maski i ułóżcie je obok siebie (w wersji online: niech każdy pokaże maskę na swym ekranie). Przyjrzyjcie się im i poszukajcie wspólnych elementów w tej różnorodności. Poszukajcie też tego, co różne. Zdecydujcie, czy ważniejsze są dla Was podobieństwa, czy różnice. Jak nazwalibyście plemię składające się z takich masek? Znajdźcie kilka nazw, wybierzcie ulubioną. Nazwijcie tak swoją grupę / klasę, jeśli chcecie.

20 min

Zobacz także

  • Jean-Thierry Maertens, “Maska i lustro. Esej z antropologii okrycia twarzy”, [w:] "Antropologia widowisk", Warszawa 2005.
  • film tutorialowy o robieniu maski
  • “Maski” red. M. Janion, S. Rosiek, Gdańsk 1986.